Hubert Biskupski: Czy ostatnie wydarzenia - począwszy od tragedii w Krakowie, poprzez spór wokół Trybunału Konstytucyjnego, rosnącą polaryzację, a także zbliżające się wybory parlamentarne i narastające wraz z nimi napięcie społeczne - mogą wpłynąć na ocenę Polski na zewnątrz i na jej atrakcyjność inwestycyjną?
Mariusz Zielonka, główny ekonomista Konfederacji Lewiatan: Wydaje mi się, że te incydentalne czynniki nie wpływają na makroekonomiczną ocenę naszego kraju. Nawet jeśli turystyka w Krakowie chwilowo się załamie, to większy wpływ - choć w mojej ocenie wciąż marginalny - wywiera konflikt między prezydentem a premierem. Przekłada się on bowiem realnie na brak możliwości prowadzenia określonej polityki przez rząd. Ten spór jest zauważalny przede wszystkim przez agencje ratingowe, które oceniają naszą wiarygodność m.in. przez pryzmat skuteczności prowadzenia polityki państwa.
Jeden istotny spór, dotyczący obsady zarządu Narodowego Banku Polskiego, został wygaszony. „Mały pałac” porozumiał się z „dużym pałacem”, bo niepełna obsada tego gremium po 5 listopada niosłaby poważne reperkusje.
Zgadza się. Rządzący uznali, że nie warto otwierać kolejnego frontu, zwłaszcza przy tym, co dzieje się wokół Trybunału Konstytucyjnego. Paraliż NBP zostałby natychmiast dostrzeżony przez inwestorów i agencje ratingowe, bo brak zarządu uniemożliwia normalne funkcjonowanie banku centralnego. Premier Donald Tusk podpisał te nominacje i zarząd funkcjonuje. Pozostaje jeszcze kwestia ewentualnego Trybunału Stanu dla prezesa Adama Glapińskiego, co ma podłoże bardziej polityczne, niż ekonomiczne, ale również nie pozostanie bez wpływu.
Wspomniał pan o agencjach ratingowych - agencja S&P potwierdziła rating Polski na poziomie A minus, ale obniżyła perspektywę do negatywnej ze względu na wysoki deficyt i rosnący dług publiczny. Jak pan ocenia te sygnały?
Agencje ratingowe, wcześniej Moody’s, a teraz S&P, podejmują decyzje głównie na podstawie kształtu obecnego i przyszłego budżetu. Trudno się z S&P nie zgodzić - nasza budżetowa kołderka jest już za krótka. W razie nagłej potrzeby ratowania gospodarki czy obywateli mamy coraz mniejszy margines manewru w ramach ustawowych i konstytucyjnych limitów zadłużenia. Nowo powołana Rada Fiskalna wskazuje wprost, że w 2027 roku zderzymy się z pierwszym progiem z ustawy o finansach publicznych, a w 2028 roku z barierą konstytucyjną. Oczywiście polska myśl polityczna bywa kreatywna a premier Mateusz Morawiecki pokazał już wcześniej, jak te blokady można omijać.
Wyprowadzając część środków do funduszy zewnętrznych. Rząd Donalda Tuska zapowiadał koniec z kreatywną księgowością, tymczasem ona nadal częściowo funkcjonuje.
Na początku minister finansów skutecznie włączał te środki do budżetu centralnego, ale ten proces się zatrzymał. Są jednak i dobre wiadomości dla ministra finansów: deficyt planowany na poziomie 7,1 proc. ma według aktualnych kalkulacji wynieść w tym roku 6,7 proc.
Przypomnijmy, że średnia unijna to 3,1proc.
Unijny poziom bezpieczeństwa to 3 proc. PKB dla deficytu i 60 proc. dla długu. My te poziomy przekraczamy i jesteśmy objęci procedurą nadmiernego deficytu. Zobowiązaliśmy się do jego ograniczania - w 2027 roku mieliśmy zejść do 3,8proc., ale te ścieżki zupełnie się rozjechały. Minister finansów ma spory problem komunikacyjny z Komisją Europejską. Z drugiej strony, w roku przedwyborczym obniżanie deficytu nie jest mu na rękę, bo to właśnie ten deficyt napędza nasz wzrost gospodarczy. Wydatki państwa wytwarzają aż 21 proc. naszego PKB, trafiając do obywateli w transferach i do firm w zamówieniach publicznych. Dzięki temu minister będzie mógł się pochwalić blisko 3-procentowym wzrostem gospodarczym - jednym z najwyższych w Unii Europejskiej.
W ustawie budżetowej na 2027 rok założono deficyt na poziomie ponad 280 mld zł, czyli ponad 7 proc. PKB, najwyższy w UE po Rumunii. Skąd bierze się tak duży przyrost deficytu?
Wbrew narracji rządu nie wynika to tylko z wydatków na zbrojenia, które według Rady Fiskalnej odpowiadają za około 20 proc. tego wzrostu. Ministerstwo Finansów wskazuje, że blisko 90 proc. naszych wydatków to wydatki sztywne, których nie da się łatwo zredukować. Mamy wydatki ustawowo powiązane z PKB w trzech obszarach: armia, ochrona zdrowia oraz nauka i szkolnictwo wyższe. Ponieważ trudno dokonać, minister stara się zwiększać stronę dochodową. Tu jednak nie ma pełnej kontroli nad zachowaniem konsumentów - podnoszenie akcyzy na alkohol i tytoń zostało mocno przestrzelone, bo część konsumentów uciekła do szarej strefy.
Wspomniał pan o wydatkach sztywnych, do których należą również świadczenia ZUS - emerytury oraz program 800 plus kosztujący 60 mld zł rocznie. Czy nowy rząd po wyborach będzie miał odwagę przyjrzeć się tym pozycjom, ewentualnie 13. i 14. emeryturze lub zbrojeniom i ograniczyć je?
Nie sądzę, by ktokolwiek zdecydował się na odebranie 13. czy 14. emerytury albo ograniczenie 800 plus. Jeśli chodzi o zbrojenia, ekonomiści tacy jak profesor Grzegorz Kołodko zwracają uwagę, że próba dobicia do 5 proc. PKB to zdecydowanie za dużo.
Mateusz Morawiecki mówi wręcz, że lepiej wydawać na zbrojenia mniej ale w Polsce.
Pytanie tylko, kto złożył wielkie zamówienia na sprzęt w Korei i Stanach Zjednoczonych. Jeśli zadłużamy się mądrze i te pieniądze pracują w krajowej gospodarce poprzez inwestycje, to dług spełnia swoją rolę. Najgorszy jest dług, który w całości wyprowadzamy za granicę, kupując sprzęt, na którego utrzymanie będziemy musieli zaciągać kolejne pożyczki. Żaden polski rząd dobrowolnie nie zredukuje transferów socjalnych, chyba że zmusi nas do tego Komisja Europejska w ramach procedury nadmiernego deficytu, choć nasze progi zadłużenia da się ominąć.
Czy Polsce grozi scenariusz grecki i dlaczego nie?
Ani scenariusz grecki, ani scenariusz rumuński nam nie grożą. Przede wszystkim mamy własny bank centralny i własną walutę, a nasz dług jest w przeważającej mierze długiem wewnętrznym - pożyczamy od instytucji funkcjonujących w Polsce i w walucie, którą sami kreujemy. Ponadto gospodarka Rumunii jest mniejsza, mocniej uzależniona od importu i bezpośrednio powiązana ze strefą euro.
Jak globalne zawirowania, wybory w USA czy wojny w Ukrainie i na Bliskim Wschodzie wpływają na polską gospodarkę?
Wpływają bardzo mocno, ale dostajemy rykoszetem. Nasz złoty reaguje analogicznie do kursu euro wobec dolara, a rentowności polskich obligacji zależą od globalnej inflacji i decyzji głównych banków centralnych. Polska nie jest globalnym graczem, który mógłby dyktować trendy - jesteśmy raczej odbiorcą nastrojów płynących przez Atlantyk, z Europy i z Azji.
Rozmawiał Hubert Biskupski
Podcasty
Playlisty tematyczne
