- Narodowy Bank Polski (NBP) zablokował 16 listopada wszystkie zlecenia płatnicze z rachunków Trybunału Konstytucyjnego (TK).
- Decyzja NBP wynika ze sporu o kierownictwo TK między Bogdanem Święczkowskim a Anną Korwin-Piotrowską oraz otrzymania sprzecznych dokumentów dotyczących uprawnień do dysponowania środkami.
- Konsekwencją blokady jest brak możliwości opłacania faktur oraz ryzyko opóźnień w wypłatach dla pracowników i kontrahentów TK.
- Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek skrytykował działania NBP, zapowiadając możliwość zbadania sprawy przez prokuraturę.
NBP wstrzymał przelewy Trybunału. Nie zapłacą nawet kontrahentom
Spór o kierowanie Trybunałem Konstytucyjnym doprowadził do zablokowania wszystkich zleceń płatniczych z rachunków instytucji. W poniedziałek, 16 listopada, Narodowy Bank Polski poinformował, że nie będzie realizował żadnych dyspozycji dotyczących zgromadzonych tam pieniędzy. Decyzja dotyczy zarówno poleceń wydawanych przez dotychczasowe kierownictwo TK, jak i osoby wskazane przez Annę Korwin-Piotrowską.
– Oznacza to, że nie są realizowane zlecenia płatnicze niezależnie od tego, przez kogo są one zlecane – przekazał PAP rzecznik NBP Maciej Antes.
Bank centralny tłumaczy decyzję sprzecznymi dokumentami dotyczącymi uprawnień do dysponowania pieniędzmi Trybunału. Bogdan Święczkowski, który nie uznaje odsunięcia go od obowiązków prezesa, przedstawił własne stanowisko w tej sprawie. Inne dokumenty wpłynęły do banku od strony związanej z Anną Korwin-Piotrowską.
NBP podkreśla, że nie jest uprawniony do rozstrzygania, kto powinien kierować Trybunałem. Jego Departament Prawny uznał jednak, że istnieją podstawy do wstrzymania realizacji zleceń płatniczych.
Konsekwencje decyzji są już odczuwalne. Jak przekazała Anna Korwin-Piotrowska w rozmowie z Radiem ZET, część faktur za usługi świadczone na rzecz Trybunału nie została opłacona.
– Mamy wymagalne faktury, których termin płatności przypadał na ubiegły tydzień i te płatności nie zostały wykonane – powiedziała sędzia.
Zapewniła jednocześnie, że podejmie działania zmierzające do przywrócenia płatności.
NBP mógł przekroczyć granicę? Prawniczka wskazuje problem
Decyzja banku centralnego wywołała również wątpliwości dotyczące jej zgodności z prawem. Mecenas Karolina Pilawska w komentarzu przekazanym PAP zwróciła uwagę, że NBP występuje wobec Trybunału jako podmiot prowadzący rachunek bankowy.
Choć bank centralny obsługuje rachunki państwowych jednostek budżetowych na podstawie przepisów, łączą go z nimi również umowy. Obowiązują zatem zasady dotyczące realizowania zleceń płatniczych.
Według prawniczki NBP może odmówić przeprowadzenia transakcji, jeśli istnieje uzasadniona wątpliwość, czy została ona zlecona przez osobę uprawnioną. Bank narażałby się bowiem na odpowiedzialność, gdyby wypłacił pieniądze na podstawie nieautoryzowanej dyspozycji.
Pilawska podważa jednak zasadność wstrzymania wszystkich płatności bez rozpatrywania poszczególnych zleceń.
– Zablokowanie wszystkich płatności, także wynagrodzeń pracowników, składek i należności kontrahentów, działa w praktyce jak zamrożenie rachunku – oceniła adwokatka.
Jej zdaniem tak daleko idące ograniczenie powinno mieć wyraźną podstawę ustawową. Samo powołanie się na wątpliwości dotyczące kierownictwa Trybunału może nie wystarczyć.
Nie przesądza to jednak, że NBP złamał prawo. Pełna ocena wymagałaby między innymi analizy umowy rachunku bankowego i zasad autoryzowania płatności.
Co z pensjami w Trybunale? Pojawiło się ryzyko opóźnień
Decyzja NBP może dotknąć nie tylko sędziów, ale również pracowników administracyjnych i firmy współpracujące z Trybunałem.
Przy całkowitym wstrzymaniu przelewów pojawia się problem regulowania wynagrodzeń, składek oraz zobowiązań wobec kontrahentów. Opóźnienia w płatnościach mogą prowadzić do naliczania odsetek, a w określonych przypadkach również kar umownych.
Mecenas Pilawska zwraca uwagę, że to Trybunał pozostaje formalnie pracodawcą i stroną umów, nawet jeśli przyczyna niewykonania płatności leży po stronie banku.
Anna Korwin-Piotrowska zapewniła w poniedziałek, że wynagrodzenia pracowników oraz inne wymagane płatności zostaną zrealizowane w najbliższych dniach. Nie wskazała jednak, w jaki sposób zamierza doprowadzić do odblokowania przelewów.
Wcześniej informowała, że oczekuje na oficjalne stanowisko NBP.
Żurek reaguje na decyzję NBP. Nie wyklucza działania prokuratury
Do sprawy odniósł się także minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek. Polityk skrytykował decyzję banku centralnego i zakwestionował przedstawione przez NBP uzasadnienie.
Podczas rozmowy w Polskim Radiu 24 zapowiedział możliwość zbadania sprawy przez śledczych.
– Pewnie prokuratura będzie badać to, czy tam dochodzi do łamania prawa – powiedział Żurek.
Minister zapowiedział również rozmowy w rządzie dotyczące sposobu zapewnienia Trybunałowi dostępu do środków niezbędnych do funkcjonowania.
Wcześniej decyzję NBP skrytykował minister finansów Andrzej Domański. Zarzucił bankowi centralnemu angażowanie się w polityczny spór i przypomniał, że jego podstawowym zadaniem jest prowadzenie polityki pieniężnej.
Nie oznacza to jednak, że wobec władz banku wszczęto już postępowanie karne. Żurek mówił o możliwości zbadania sprawy.
Co dalej z pieniędzmi TK? Pojawił się pomysł przeniesienia rachunków
Wśród propozycji rozwiązania problemu pojawiło się przeniesienie obsługi finansowej Trybunału do Banku Gospodarstwa Krajowego.
Taką możliwość wskazała była prezes NBP, a obecnie europosłanka KO Hanna Gronkiewicz-Waltz. Jej zdaniem środki przeznaczone dla TK mogłyby zostać skierowane przez Ministerstwo Finansów do innego banku.
Mecenas Karolina Pilawska zwraca jednak uwagę, że zmiana banku nie rozwiązuje automatycznie sporu o reprezentację Trybunału. Podpisanie nowej umowy również wymagałoby wskazania osób uprawnionych do działania w imieniu instytucji.
Adwokatka proponuje rozważenie rozwiązań pozwalających realizować przynajmniej najpilniejsze zobowiązania. Mogłyby to być wspólne dyspozycje przedstawicieli obu stron konfliktu albo wskazanie osób, których uprawnienia do zatwierdzania podstawowych płatności nie budzą wątpliwości.
Możliwa pozostaje również droga sądowa. Trybunał mógłby dochodzić wykonania umowy rachunku bankowego, natomiast NBP mógłby wystąpić o ustalenie, kto jest uprawniony do dysponowania pieniędzmi.
Święczkowski i Korwin-Piotrowska spierają się o kierowanie TK
Blokada płatności jest następstwem konfliktu, który wybuchł 30 października.
Anna Korwin-Piotrowska, kierująca obecnie pracami TK, ogłosiła wówczas zarządzenia o natychmiastowej przerwie w wykonywaniu czynności służbowych przez Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego.
Święczkowski zakwestionował legalność tych decyzji i nie uznał utraty uprawnień do kierowania Trybunałem. W jego obronie wystąpił prezydent Karol Nawrocki, który zarzucił nowemu kierownictwu naruszenie porządku konstytucyjnego.
10 listopada Sąd Najwyższy uchylił zarządzenia dotyczące przerwy w czynnościach obu sędziów. Korwin-Piotrowska uznała jednak, że rozstrzygnięcie nie wpływa na ich sytuację, ponieważ właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd dyscyplinarny TK.
Do banku centralnego trafiły więc sprzeczne dokumenty. Święczkowski 2 listopada przedstawił wskazania dotyczące reprezentacji Trybunału, a 12 listopada podtrzymał stanowisko, dołączając uchwałę Sądu Najwyższego. Dokumenty strony związanej z Korwin-Piotrowską wpłynęły 6 listopada.
NBP zdecydował się wstrzymać wszystkie przelewy do czasu wyjaśnienia, kto może skutecznie wydawać dyspozycje finansowe.
Teraz spór o kierowanie Trybunałem ma również wymiar finansowy. Nieopłacone faktury, pytania o wypłaty pracowników oraz zapowiedź możliwej interwencji prokuratury sprawiają, że decyzja banku centralnego może stać się początkiem kolejnego konfliktu prawnego.