Rząd zastawił pułapkę ws. PIT i CIT? Prezydent ma 21 dni na decyzję

Podatkowa pułapka rządu Donalda Tuska. O co chodzi w ustawie?

Rząd Donalda Tuska przygotował ustawę, która wygląda jak transakcja wiązana: coś za coś. Z jednej strony daje ulgę podatkową milionom Polaków, z drugiej – podnosi obciążenia dla największych firm i części przedsiębiorców. Problem w tym, że tych dwóch rzeczy nie da się rozdzielić. To pakiet, który trzeba przyjąć w całości albo odrzucić w całości.

O co dokładnie chodzi? Ustawa, która leży na biurku prezydenta Karola Nawrockiego, wprowadza kilka kluczowych zmian. Po pierwsze, podnosi pierwszy próg podatkowy w PIT ze 120 tys. do 130 tys. zł i tworzy nową, pośrednią stawkę 24 proc. dla dochodów między 130 a 150 tys. zł. To dobra wiadomość dla około 3,5 miliona osób, które zapłacą niższy podatek.

Jednak za tę ulgę ktoś musi zapłacić. I tu dochodzimy do drugiej części pakietu. Główne założenie zmian w podatkach na 2027 r. to sfinansowanie obniżki PIT poprzez podwyżkę CIT dla największych firm (z przychodami powyżej 50 mln euro) z 19 proc. do 22 proc. To nie wszystko. Rząd chce też obniżyć limit przychodów dla ryczałtu z 2 mln do 250 tys. euro i podnieść daninę solidarnościową dla najbogatszych z 4 proc. do 5 proc.

Minister finansów i gospodarki Andrzej Domański mówi wprost: „Jeżeli mówię, że 3,5 mln Polaków ma mieć obniżone podatki (...), to jednocześnie pokazuję, w jaki sposób chcę to sfinansować. I sfinansujemy to między innymi z wyższego CIT-u”.

Z kolei Pałac Prezydencki, ustami szefa gabinetu Pawła Szefernakera, krytykuje pomysł, twierdząc, że rząd zamiast upraszczać, jeszcze bardziej komplikuje system podatkowy.

Jakie opcje ma prezydent?

Cały problem polega na tym, że prezydent Nawrocki nie może po prostu skreślić podwyżki podatku dla firm i zostawić ulgi dla ludzi. Konstytucja na to nie pozwala. Rząd Donalda Tuska tak skonstruował ustawę, że obniżka PIT jest zakładnikiem podwyżki CIT. Albo prezydent podpisze całość, albo zawetuje całość.

 Ta ustawa jedną ręką daje, drugą bierze. Daje 3,5 mln osób na skali: wyższy próg i pośrednią stawkę 24 proc., czyli zamiast skoku z 12 na 32 proc. w jednym kroku pojawia się stopień pośredni. Bierze od ryczałtowców z przychodem ponad 250 tys. euro, którzy od stycznia wypadają z ryczałtu, a o tym, kto wypadnie, zdecyduje przychód z roku, który już się prawie skończył. Bierze od największych spółek, którym CIT rośnie z 19 do 22 proc. Bierze od najlepiej zarabiających przez wyższą daninę solidarnościową - zaznacza Robert Nogacki, prawnik z Kancelarii Prawnej Skarbiec.

W praktyce prezydent Karol Nawrocki ma na stole trzy główne możliwości. Każda z nich ma swoją cenę:

• Podpisanie ustawy: To najprostsza droga. Cały pakiet wchodzi wtedy w życie 1 stycznia 2027 roku. Polacy dostają niższy PIT, a firmy płacą wyższy CIT. Spór polityczny się kończy, przynajmniej na razie.
• Zawetowanie ustawy: Prezydent może odrzucić ustawę w całości, argumentując to na przykład szkodliwością podwyżki CIT. Skutek? Cała ustawa trafia do kosza, a razem z nią przepada obiecana obniżka podatku dla 3,5 miliona osób.
• Skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego: Prezydent może poprosić TK o zbadanie zgodności ustawy z konstytucją, jeszcze zanim ją podpisze. To jednak zamraża całą sprawę i niemal na pewno oznacza, że zmiany nie wejdą w życie od nowego roku. Dodatkowo, ostry konflikt wokół samego Trybunału jest niezwykle problematyczny, co rodzi jedynie ryzyko zwiększenia dotychczasowego chaosu.

Konstrukcja ustawy sprawia, że niższy PIT jest nierozerwalnie związany z wyższym CIT, a prezydent nie może zawetować tylko części przepisów. Jest jeszcze jedna, bardziej ryzykowna ścieżka: podpisanie ustawy, a następnie skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego tylko przepisów o CIT. Ale jak ostrzega Robert Nogacki, biorąc pod uwagę sytuację w TK, „to nie jest ścieżka, to pole minowe”.

Biznes ostrzega przed chaosem dla firm

Dla zwykłego obywatela spór o CIT może wydawać się odległy. Ale dla firm, zwłaszcza tych największych, to prawdziwy rollercoaster i kwestia z rodzaju być albo nie być. Nie chodzi nawet o samą podwyżkę podatku z 19 proc. do 22 proc., ale o sposób, w jaki jest wprowadzana – na ostatnią chwilę, w atmosferze totalnej niepewności.

Piotr Juszczyk, główny doradca podatkowy w inFakcie, zwraca uwagę na sedno problemu.

Największy problem tej reformy to nie sama stawka, tylko tryb wprowadzania: zmiana dla największych płatników CIT może zostać przesądzona na miesiąc przed nowym rokiem. Dla porównania koalicja obiecywała co najmniej sześć miesięcy na przygotowanie się do zmian podatkowych - ocenił ekspert.

Mówimy tu o około 3,7 tysiąca największych firm w Polsce i 78 podatkowych grupach kapitałowych. To one muszą teraz w pośpiechu przeliczać swoje budżety, plany finansowe i wieloletnie kontrakty. Jeśli prezydent podpisze ustawę pod koniec listopada, będą miały zaledwie miesiąc na dostosowanie się do nowych zasad. To ogromny kłopot, zwłaszcza przy zamykaniu roku finansowego.

Co ciekawe, rząd szacuje, że podwyżka CIT przyniesie w nadchodzącym roku do budżetu ponad 6 mld zł. Jest tu jednak pewna zagwozdka. Jak tłumaczy Piotr Juszczyk, pieniądze te w dużej mierze pójdą na sfinansowanie obniżki PIT. W efekcie cały pakiet jest dla budżetu państwa niemal neutralny. Jeśli więc ustawa upadnie w całości, w budżecie wcale nie powstanie dziura na 6 miliardów złotych, jak można by sądzić. Ten argument jest kluczowy, bo pokazuje, że zawetowanie ustawy nie oznacza katastrofy dla finansów publicznych.

Co dalej ze zmianami w podatkach?

Jeśli prezydent zdecyduje się zawetować ustawę, może to pogrzebać całą reformę, a wraz z nią obniżkę podatku dla 3,5 miliona osób. I co najważniejsze – Sejm nie będzie mógł w żaden sposób „uratować” korzystnych dla ludzi zapisów.

Konstytucjonalista prof. Marek Chmaj wyjaśnia, że procedura jest bezlitosna. Sejm może jedynie spróbować odrzucić prezydenckie weto większością trzech piątych głosów. Nie ma mowy o wycinaniu fragmentów ustawy czy poprawianiu jej.

Jeśli prezydent zawetuje ustawę, to Sejm może ją ponownie rozpatrzeć w całości, czyli odrzucić weto większością 3/5 głosów. (...) Nie ma jakiejkolwiek drogi do uratowania jej w części – podkreśla prof. Chmaj.

Wnp.pl podkreśla, że w praktyce oznacza to, że jeśli prezydent zawetuje ustawę z powodu podwyżki CIT, a Sejm nie zdoła tego weta odrzucić, to cała ustawa trafia do kosza. Wraz z nią przepada obniżka PIT.

Rząd musiałby wtedy zacząć całą pracę od nowa: napisać nowy projekt i przeprowadzić go przez cały proces legislacyjny. To oznacza, że na obniżkę podatków trzeba by czekać znacznie dłużej, o ile w ogóle udałoby się ją wprowadzić w nowej formie.

Wszystko sprowadza się do prostej konkluzji. Rząd Donalda Tuska stworzył prawną pułapkę, w której niższy PIT jest nierozłącznie powiązany z wyższym CIT. Teraz prezydent Karol Nawrocki musi zdecydować, czy akceptuje cały pakiet, czy ryzykuje, że miliony Polaków nie zobaczą obiecanej ulgi. Każda decyzja ma swoją cenę, a czas ucieka.