Spis treści
Ultimatum prezesa Orlenu. Pół miliarda euro albo zamknięcie
Sprawa jest prosta, choć dotyczy ogromnych pieniędzy. Prezes Orlenu Ireneusz Fąfara wprost zapowiedział, że jeśli nie znajdą się środki na dokończenie strategicznej inwestycji, istnieje realne ryzyko zamknięcia zakładu w Możejkach. Słowa prezesa Orlenu Ireneusza Fąfary nie pozostawiają złudzeń – przyszłość rafinerii w Możejkach zależy od znalezienia pół miliarda euro na dokończenie kluczowej inwestycji. Chodzi o budowę instalacji do pogłębionego przerobu ropy (RCHU), która miała przedłużyć życie litewskiego zakładu o co najmniej kilkanaście lat.
Projekt jest już na finiszu, wykonano około 80 proc. prac. Problem w tym, że główny wykonawca, firma Petrofac, zbankrutował, a dokończenie budowy wymaga gigantycznych pieniędzy. Według nieoficjalnych informacji potrzeba jeszcze około 0,5 mld euro. Te liczby częściowo potwierdził premier Litwy Mindaugas Sinkevičius.
Podczas mojej wizyty w Możejkach powiedziano nam, że projekt kosztował już chyba ponad 800 mln EUR (...), i że prawdopodobna kwota potrzebna do dokończenia inwestycji, poza wydanymi już 800 czy 900 mln EUR, to zapotrzebowanie na kolejne nawet do 0,5 mld EUR – mówił premier, cytowany przez agencję BNS.
Ireneusz Fąfara podkreślił, że warunkiem kontynuacji projektu jest to, by spółka Orlen Lietuva sfinansowała go samodzielnie, bez sięgania do kieszeni polskiej centrali. Dodał też gorzką prawdę: cała dotychczasowa inwestycja w Możejki, szacowana na 5 mld euro, i tak nigdy się nie zwróci, bo zakład przynosi średnio zaledwie 50 mln euro zysku rocznie.
Dlaczego Litwa nie może pozwolić na zamknięcie rafinerii?
Puls Biznesu wskazuje, że zamknięcie rafinerii w Możejkach to nie jest po prostu likwidacja zwykłej fabryki. Dla rządu w Wilnie to sprawa wagi państwowej, a w grę wchodzi bezpieczeństwo narodowe. Litewskie prawo jest w tej kwestii bardzo precyzyjne i daje władzom konkretne narzędzia do działania.
Wszystko rozbija się o jeden kluczowy fakt. Spółka AB Orlen Lietuva jest wpisana na listę przedsiębiorstw o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa narodowego Litwy, co daje rządowi potężne narzędzia do interwencji. Specjalna ustawa ma chronić takie obiekty przed wszystkim, co mogłoby zagrozić interesom państwa. Co to oznacza w praktyce? Orlen nie może po prostu spakować walizek i wygasić pieców.
Ustawa Republiki Litewskiej o ochronie obiektów o znaczeniu dla bezpieczeństwa narodowego przewiduje istotny bezpiecznik: decyzja o likwidacji takiego przedsiębiorstwa lub zbyciu jego strategicznego majątku nie może zapaść z pominięciem państwa. Przed likwidacją, przeniesieniem kontroli nad akcjami czy sprzedażą majątku strategicznego państwu litewskiemu, reprezentowanemu przez rząd, musi przysługiwać prawo pierwokupu tego mienia - wyjaśnia w komentarzu dla „Verslo Žinios” Evaldas Dūdonis, partner w kancelarii prawnej Sorainen.
Tak więc choć prawo wprost nie zakazuje zamknięcia zakładu, tworzy mechanizm, który to uniemożliwia bez zgody państwa. Gdyby Orlen chciał zlikwidować rafinerię, litewski rząd miałby prawo pierwokupu. Mógłby ocenić, czy zamknięcie zakładu uderza w bezpieczeństwo kraju i, jeśli uznałby to za konieczne, po prostu przejąć firmę lub jej kluczowe instalacje. Prawo chroni nie tylko samą spółkę, ale przede wszystkim jej majątek – czyli samą rafinerię.
Gra o miliardy. Podatki i niedotrzymane obietnice
Wszystko wskazuje na to, że moment, w którym prezes Ireneusz Fąfara postawił swoje ultimatum, nie był przypadkowy. Wypowiedź zbiegła się w czasie z gorącą debatą na Litwie na temat wprowadzenia tzw. windfall tax, czyli podatku od nadzwyczajnych zysków. Miałby on objąć firmy energetyczne, w tym oczywiście Orlen Lietuva.
Litewscy politycy, w tym minister energetyki Lukas Savickas i minister gospodarki Edvinas Grikšas, nie ukrywają, że słowa prezesa Orlenu odbierają jako formę nacisku. Mówiąc wprost: polski koncern próbuje zniechęcić rząd w Wilnie do wprowadzenia nowego podatku. Puls Biznesu zaznaczył, że sam premier Mindaugas Sinkevičius przyznał, iż rozmowy na ten temat były prowadzone.
Mówiliśmy wprost, między wierszami i publicznie, że nie rezygnujemy z tematu podatku od nadzwyczajnych zysków. Zobowiązałem ministrów do przedstawienia propozycji rozwiązania, jak mogłoby ono wyglądać, ale tutaj musimy oczywiście spojrzeć bardzo obiektywnie . (...) Słyszę wypowiedzi zarządu i przedstawicieli Orlenu. Jasne jest, że część tych słów to zapewne komunikaty prewencyjne. Tak je właśnie odczytuję: by może nie podnosić pewnych niewygodnych kwestii podatkowych, bo pojawiają się takie czy inne rozważania dotyczące relokacji [fabryki — BNS] lub realizacji projektów – mówił szef litewskiego rządu.
Ale to nie wszystko. Spór o pieniądze ma jednak drugie dno – polski koncern wciąż czeka na obiecaną przez litewski rząd pomoc w wysokości 54 mln euro, która miała wesprzeć kluczową dla Orlen Lietuva inwestycję. Memorandum w tej sprawie podpisano jeszcze w marcu 2025 roku, ale mechanizm prawny, który pozwoliłby wypłacić te środki w formie np. ulg podatkowych, utknął w martwym punkcie. Orlen ma więc podwójny powód do frustracji: z jednej strony grozi mu nowy podatek, a z drugiej wciąż nie otrzymał obiecanej pomocy.
Czy Orlen Lietuva stać na dokończenie inwestycji?
Prezes Ireneusz Fąfara postawił twardy warunek: projekt będzie kontynuowany, jeśli Orlen Lietuva sfinansuje go samodzielnie. A to może być niezwykle trudne, bo historia finansowa litewskiej spółki przypomina jazdę kolejką górską.
Wyniki firmy są bardzo nierówne. Wystarczy spojrzeć na ostatnie lata: w 2024 roku spółka zanotowała gigantyczną stratę netto w wysokości 687 mln euro. Z kolei rok wcześniej, w 2023, udało jej się wypracować 300 mln euro zysku. Taka huśtawka pokazuje, jak bardzo niestabilny jest rynek rafineryjny i jak trudno jest cokolwiek planować.
Sytuacji nie ułatwia fakt, że spółka przestała w tym roku publikować swoje kwartalne sprawozdania finansowe, co utrudnia ocenę jej bieżącej kondycji. Nawet gdyby spółka Orlen Lietuva odnotowała w tym roku rekordowe zyski, jej niestabilna historia finansowa każe z dużą ostrożnością podchodzić do planów samodzielnego udźwignięcia inwestycji wartej pół miliarda euro.
Eksperci również studzą emocje. Tadas Povilauskas, ekonomista banku SEB, w rozmowie z agencją BNS ostrzegał, by nie oceniać sytuacji rafinerii przez pryzmat jednego, nawet bardzo dobrego roku.
W ciągu ostatnich 20 lat zakład w Możejkach nie był dla koncernu obiektem generującym stale wysokie wyniki. Nie wykluczajmy, że za rok lub dwa lata sytuacja na rynku rafineryjnym znów zmieni się diametralnie na niekorzyść Orlenu — powiedział analityk.
Wszystko to składa się na obraz firmy, dla której samodzielne wyłożenie pół miliarda euro na dokończenie inwestycji jest gigantycznym wyzwaniem. To właśnie dlatego słowa prezesa Fąfary brzmią tak poważnie i dlatego spór o podatki i rządowe wsparcie jest tak zaciekły.
Podcasty
Playlisty tematyczne
