Koniec MOPS-ów w Polsce. Rząd Tuska zlikwiduje placówki?

Najważniejsze informacje o zmianach:

• CUS zastępują MOPS – już 130 centrów działa w Polsce, a 250 kolejnych gmin planuje przekształcenie swoich placówek
• Świadczenia niepieniężne zamiast zasiłków – w przyszłości opieka domowa i bony mogą wyprzeć tradycyjne zasiłki pielęgnacyjne
• Gminy zyskują większą swobodę – każda gmina będzie mogła stworzyć własny lokalny program pomocy dostosowany do potrzeb mieszkańców
• Dotyczy 2,5 miliona Polaków – zmiany obejmą osoby niepełnosprawne, seniorów, rodziny z dziećmi i osoby ubogie

Czym są Centra Usług Społecznych i dlaczego zastąpią MOPS?

CUS to nowa forma organizacji pomocy społecznej na poziomie gmin. W praktyce przekształcają one dotychczasowe MOPS-y, zachowując ich funkcje i dodając nowe kompetencje. Kluczowa różnica polega na położeniu nacisku na świadczenia niepieniężne.

Obecnie funkcjonuje 130 Centrów Usług Społecznych, a kolejne 250 gmin już zgłosiło zainteresowanie utworzeniem takich placówek. To oznacza, że w perspektywie kilku lat CUS mogą objąć nawet 15 procent wszystkich polskich gmin.

Jak gminy mogą utworzyć Centrum Usług Społecznych?

Projekt ustawy przewiduje trzy możliwości tworzenia CUS:

1. Dla pojedynczej gminy – przekształcenie istniejącego MOPS w Centrum Usług Społecznych. To najprostsza droga, szczególnie dla mniejszych gmin.
2. Dla kilku gmin – utworzenie wspólnego CUS na podstawie porozumienia międzygminnego. Rozwiązanie dedykowane małym gminom, które samodzielnie nie podołałyby organizacji centrum.
3. Dla dużych miast – miasta powyżej 100 tysięcy mieszkańców mogą utworzyć CUS jako nową jednostkę obok działającego MOPS. Obie placówki funkcjonują wtedy równolegle.

Świadczenia pieniężne czy niepieniężne – co się zmieni dla beneficjentów?

Najważniejsza zmiana dotyczy charakteru pomocy. CUS będą oferować znacznie szerszy wachlarz usług społecznych w formie niematerialnej. Obejmują one siedem obszarów: politykę prorodzinną, wspieranie rodziny, pomoc społeczną, promocję zdrowia, wsparcie niepełnosprawnych, edukację i przeciwdziałanie bezrobociu.

W praktyce oznacza to, że zamiast dofinansowania do czynszu samotna matka może otrzymać pomoc opiekuna domowego. Bezdomny zamiast zasiłku dostanie nocleg w gminnym ośrodku. Osoba niepełnosprawna zamiast świadczenia pielęgnacyjnego – dedykowanego opiekuna.

Eksperci podkreślają, że obecnie świadczenia pieniężne dominują, a niepieniężne są tylko dodatkiem. Ta proporcja może się jednak odwrócić.

Zasiłek pielęgnacyjny zagrożony? Perspektywa zmian do 2035 roku

Obecnie zasiłek pielęgnacyjny wynosi 215,84 zł miesięcznie. Przysługuje niepełnosprawnym dzieciom, osobom po 16. roku życia ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz seniorom po 75. roku życia.

Prawnik Tomasz Król ostrzega w wypowiedzi dla Infor.pl, że w perspektywie dekady – do 2035 roku – kryzys demograficzny może zmusić rząd do ograniczenia świadczeń pieniężnych. Coraz mniej młodych ludzi będzie finansować rosnącą liczbę emerytów i osób chorych.

Zamiast zasiłku pielęgnacyjnego czy świadczenia wspierającego beneficjenci mogą otrzymywać bony żywieniowe i pomoc opiekunów. Prawna struktura pod taką zmianę jest właśnie budowana poprzez projekty ustaw o CUS i opiece długoterminowej.

Co oferują CUS oprócz klasycznych świadczeń MOPS?

Centra Usług Społecznych zachowują wszystkie funkcje MOPS – wypłacają zasiłki pielęgnacyjne, zasiłki pomocowe i inne świadczenia pieniężne. Dodatkowo zyskują nowe kompetencje.

Każda gmina może uchwalić lokalny program pomocy dostosowany do konkretnych potrzeb mieszkańców. Może to być wsparcie ubogich, program II śniadania w szkołach czy specjalistyczna pomoc dla niepełnosprawnych.

CUS będą też koordynować współpracę z innymi instytucjami, promować aktywność społeczną i organizować warsztaty oraz szkolenia. Chodzi o kompleksowe podejście do problemów społeczności lokalnej.

Dlaczego rząd zachęca gminy do tworzenia CUS?

Projekt nowelizacji rozwiązuje cztery kluczowe problemy, które do tej pory hamowały rozwój Centrów Usług Społecznych:

• Po pierwsze, wprowadza ustawową definicję usług społecznych. Dotychczas brakowało jasnych ram prawnych.
• Po drugie, włącza mieszkańców w tworzenie programów pomocy poprzez konsultacje społeczne. Lokalna społeczność będzie współdecydować o kierunkach wsparcia.
• Po trzecie, uelastycznia zasady zatrudniania kadry. Małe gminy miały problem z przekształceniem MOPS ze względu na sztywne przepisy kadrowe.
• Po czwarte, znosi zakaz udzielania wsparcia całodobowego. CUS będą mogły oferować kompleksową pomoc przez całą dobę.

Kto straci, a kto zyska na przekształceniu MOPS w CUS?

Największą niewiadomą pozostaje finansowanie. Rząd zakłada, że gminy sprawnie wykorzystają nowe narzędzia i dopasują pomoc do lokalnych potrzeb. Problem w tym, że wieloletnie doświadczenia pokazują – na wszystkie pomysły gmin nie starczy pieniędzy z budżetu państwa.

Osoby obecnie pobierające świadczenia pieniężne mogą obawiać się, że w przyszłości otrzymają mniej gotówki, a więcej usług. Z drugiej strony, kompleksowa opieka może być skuteczniejsza niż niewielki zasiłek.

Gminy zyskują elastyczność i możliwość realnego wpływu na politykę społeczną na swoim terenie. Tracą jednak pewność co do poziomu dofinansowania ze strony rządu.

Projekt ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych został opublikowany przez Rządowe Centrum Legislacji. Data publikacji: 4 lutego 2026 roku.