- Ikona polskiego kina, Krystyna Janda, mimo dekad pracy i wybitnego dorobku artystycznego, otrzymuje zaskakująco niską emeryturę z ZUS.
- Problem dotyczy wielu polskich artystów pracujących na umowach o dzieło.
- Własne teatry i działalność biznesowa zapewniają aktorce dodatkowe dochody.
- Sprawa ponownie wywołała dyskusję o reformie systemu emerytur dla twórców.
Krystyna Janda od lat pracuje, ale jej emerytura nie zachwyca
Krystyna Janda należy do grona najwybitniejszych polskich aktorek. Od debiutu w filmie „Człowiek z marmuru” Andrzeja Wajdy w 1976 roku stworzyła dziesiątki niezapomnianych kreacji teatralnych i filmowych. Jest także reżyserką, pisarką oraz założycielką Fundacji Krystyny Jandy na rzecz Kultury, która prowadzi warszawskie Teatr Polonia i Och-Teatr.
Choć jej zawodowe osiągnięcia trudno przecenić, od lat powraca pytanie o to, jaką emeryturę z ZUS otrzymuje jedna z najwybitniejszych polskich aktorek. To właśnie ten temat stał się symbolem szerszego problemu emerytur artystów. Według informacji, które przed dwoma laty pojawiły się w mediach, emerytura aktorki wynosi około 2 tys. zł miesięcznie. To kwota, która dla wielu osób może być zaskoczeniem, biorąc pod uwagę skalę jej kariery i rozpoznawalność.
Dlaczego emerytury artystów są tak niskie?
Eksperci od lat zwracają uwagę, że problem nie dotyczy wyłącznie Krystyny Jandy. Niskie emerytury artystów to efekt specyfiki wykonywanego zawodu. Przez dziesięciolecia wielu twórców pracowało przede wszystkim na podstawie umów o dzieło i umów związanych z prawami autorskimi. Od takich form współpracy nie zawsze były odprowadzane składki emerytalne w takim zakresie jak przy klasycznej umowie o pracę. To sprawia, że nawet osoby z ogromnym dorobkiem artystycznym mogą po osiągnięciu wieku emerytalnego otrzymywać świadczenia niewiele wyższe od minimalnych.
Praca nadal pozostaje dla niej najważniejsza
Sama Krystyna Janda wielokrotnie podkreślała, że nie wyobraża sobie zakończenia aktywności zawodowej. W wywiadzie dla magazynu „Pani” przyznała, że teatr pozostaje dla niej najważniejszą częścią życia.
Uważam, że jestem za dobrą aktorką, żeby nie grać. Jestem w formie. (...) Tylko praca mnie nie nudzi – mówiła.
Dlatego jej aktywność zawodowa nie wynika wyłącznie z kwestii finansowych. Aktorka nadal prowadzi swoje teatry, występuje na scenie, realizuje projekty artystyczne i angażuje się w działalność fundacji.
Własne teatry i biznes dają większe bezpieczeństwo
Sytuacja finansowa Krystyny Jandy nie opiera się wyłącznie na świadczeniu z ZUS. Ważnym źródłem dochodów pozostaje zarządzanie Teatrem Polonia i Och-Teatrem, działalność fundacji oraz przedsięwzięcia komercyjne, w tym autorska marka kosmetyków. To właśnie dodatkowe źródła przychodów sprawiają, że aktorka nie jest uzależniona od wysokości emerytury.
Nie wszyscy artyści mają jednak podobne możliwości. Wielu z nich po zakończeniu kariery pozostaje wyłącznie z niskim świadczeniem z ZUS.
Problem dotyczy tysięcy twórców
Sprawa Krystyny Jandy ponownie wywołała dyskusję o konieczności zmian w systemie ubezpieczeń społecznych dla osób wykonujących zawody artystyczne. Środowiska twórcze od lat wskazują, że obecne przepisy nie uwzględniają specyfiki pracy artystów, którzy często przez całe życie pracują na podstawie nieregularnych umów i nie budują kapitału emerytalnego w taki sam sposób jak pracownicy zatrudnieni na etacie. Przypadek jednej z najbardziej znanych polskich aktorek pokazuje, że problem emerytur artystów nie dotyczy wyłącznie początkujących twórców. Nawet wieloletnia, imponująca kariera nie zawsze przekłada się na wysokie świadczenie z ZUS.
Podcasty
Playlisty tematyczne
