Wypalenie zawodowe dotyka coraz więcej rolników. Jak rozpoznać pierwsze niepokojące sygnały?

• Analiza EU-OSHA ujawnia, że ryzyko samobójstwa wśród rolników jest o ponad 43% wyższe niż w innych grupach zawodowych
• Niestabilność finansowa i rosnące zadłużenie rolników to jedne z głównych przyczyn pogłębiającego się kryzysu psychicznego na wsi
• Eksperci ostrzegają, że ciągłe zmęczenie i problemy ze snem mogą być pierwszymi objawami wypalenia zawodowego u rolnika
• Jakie konkretne formy wsparcia finansowego oraz gdzie szukać pomocy psychologicznej w rolnictwie?
• Bezpłatna i całodobowa infolinia 800 702 222 oferuje natychmiastowe wsparcie w kryzysie psychicznym dla każdego, kto go potrzebuje

Skąd rosnąca liczba samobójstw wśród rolników? Niepokojące statystyki i przyczyny

Statystyki dotyczące kondycji psychicznej polskich rolników są niezwykle niepokojące. Jak informuje portal WRP, tylko w 2024 roku aż 123 osoby związane z rolnictwem odebrały sobie życie, co stanowiło 2,5% wszystkich samobójstw w kraju. Do tego dochodzi blisko 5 tysięcy prób samobójczych. Skalę problemu potwierdza Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA), której analizy pokazują, że ryzyko samobójstwa wśród rolników w Unii Europejskiej jest o ponad 43% wyższe niż w innych grupach zawodowych. W przypadku osób po 65. roku życia wskaźnik ten jest nawet dwukrotnie wyższy. Co więcej, według danych serwisu agropol.pl, niemal połowa wszystkich samobójstw w Polsce każdego roku dotyczy mieszkańców wsi, co wyraźnie wskazuje na systemowe problemy z dostępem do opieki psychologicznej poza dużymi aglomeracjami.

U podstaw tego kryzysu leży przede wszystkim niestabilność finansowa, która potęguje poczucie beznadziei i braku perspektyw. Serwis agronews.com zwraca uwagę na trudną sytuację z 2024 roku, kiedy rekordowe zbiory pszenicy, przekraczające 13,5 miliona ton, zderzyły się ze spadkiem cen skupu o ponad 18% w skali roku. Wielu rolników było zmuszonych sprzedawać swoje plony poniżej kosztów produkcji. Rentowność gospodarstw dodatkowo obniżają rosnące ceny nawozów, paliwa i energii. Sytuację komplikuje rosnące zadłużenie. Według danych Santander Bank Polska z października 2024 roku, zadłużenie rolników indywidualnych z tytułu kredytów przekroczyło 31 miliardów złotych, co oznaczało wzrost o 6% rok do roku. Wśród głównych źródeł stresu EU-OSHA wymienia również nieprzewidywalność pogody, izolację społeczną, problemy z przekazaniem gospodarstwa następcom oraz rosnące obciążenia biurokratyczne, związane między innymi z Zielonym Ładem.

Wypalenie zawodowe u rolników. Jakie są objawy i gdzie szukać pomocy?

Życie w ciągłym stresie często prowadzi do wypalenia zawodowego. Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego (KPODR) opisuje je jako stan skrajnego wyczerpania emocjonalnego i fizycznego. Do jego typowych objawów można zaliczyć utratę wagi, problemy ze snem, ciągłe uczucie zmęczenia i drażliwość. Osoby dotknięte wypaleniem często wycofują się z życia towarzyskiego, a czasem szukają ucieczki w alkoholu lub lekach. Stan ten jest niebezpiecznie blisko związany z depresją i stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Problem ten, jak podaje agropol.pl, dotyka zwłaszcza mężczyzn w wieku 45-65 lat, którzy odpowiadają za 85% samobójstw w rolnictwie. Niepokojąco rośnie jednak także liczba prób samobójczych wśród młodych gospodarzy, którzy nie widzą przyszłości dla swoich gospodarstw.

W odpowiedzi na pogłębiający się kryzys pojawiają się na szczęście konkretne rozwiązania i formy wsparcia. Aby zmniejszyć obciążenia administracyjne, w bieżącym roku uproszczono definicję „rolnika aktywnego”, dzięki czemu, jak podaje WRP, status ten automatycznie uzyska około 570 tysięcy gospodarstw. W sferze finansowej Bank Gospodarstwa Krajowego w 2025 roku przeznaczył miliard złotych na niskooprocentowane pożyczki, a dodatkową linię pół miliarda złotych uruchomiły banki spółdzielcze. Ponadto, jak informuje Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), od 9 lutego do 10 marca tego roku trwa nabór wniosków o 70% refundacji składek na ubezpieczenie zwierząt. Dostępne są też programy profilaktyczne, jak „Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”, który od maja zeszłego roku oferuje bezpłatne badania dla ubezpieczonych w KRUS. W nagłych sytuacjach doraźną pomoc zapewniają bezpłatne, całodobowe infolinie działające w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, w tym Centrum Wsparcia pod numerem 800 702 222.