Spis treści
Ile naprawdę podatku płacą firmy w Polsce?
Chociaż nominalna stawka podatku dochodowego od osób prawnych wynosi 19 proc., rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej. Z najnowszego raportu firmy Grant Thornton, do którego dotarła "Rzeczpospolita", wynika, że efektywna stawka CIT, czyli realny podatek płacony przez spółki giełdowe, wzrosła w ciągu czterech lat o 10 punktów procentowych i wynosi już rekordowe 38 proc. To niemal dwa razy więcej, niż wynosi stawka zapisana w ustawie.
Dane pokazują, że obciążenia dla biznesu systematycznie rosną, mimo deklaracji o wspieraniu przedsiębiorców. Jak podkreśla Marcin Mrowiec, główny ekonomista Grant Thornton, kluczowym problemem jest ogromne skomplikowanie i niestabilność polskiego systemu podatkowego. Zamiast być wsparciem dla gospodarki, staje się jej hamulcem. Firmom coraz trudniej jest planować inwestycje i przepływy finansowe, skoro nie wiedzą, z jakimi obciążeniami przyjdzie im się zmierzyć w kolejnych latach.
Tak nie powinno się tworzyć prawa podatkowego. Szczególnie takiego, które w sposób ewidentny uderza w firmę. Oczywiście rozumiem potrzeby budżetowe. Rozumiem również ryzyko przekroczenia konstytucyjnych progów zadłużenia, natomiast o tym ryzyku wiadomo było już od dłuższego czasu i jako Business Centre Club ostrzegaliśmy przed takimi konsekwencjami
– ostrzega Michał Borowski, dyrektor departamentu dialogu regulacyjnego w BCC.
Które firmy płacą najwyższe podatki?
Okazuje się, że wysokość podatku zależy nie tylko od branży, ale też od struktury własnościowej i wielkości firmy. Różnice są naprawdę spore. Analiza pokazuje, że już trzeci rok z rzędu to spółki z udziałem Skarbu Państwa mierzą się z największymi obciążeniami. W 2025 roku efektywna stawka CIT w firmach państwowych wyniosła aż 45 proc. Choć to i tak spadek z 54 proc. rok wcześniej, wciąż jest to znacznie więcej niż w sektorze prywatnym, gdzie realny podatek wyniósł 37 proc. Wyższe obciążenia w spółkach państwowych to efekt tego, że dominują one w kapitałochłonnych i mocno regulowanych sektorach, jak energetyka czy paliwa.
Co ciekawe, od dwóch lat to polskie firmy płacą wyższe podatki niż zagraniczne. W 2025 roku efektywna stawka dla krajowych podmiotów wzrosła do 39 proc., podczas gdy dla zagranicznych była o 7 punktów procentowych niższa.
Duże zróżnicowanie widać też między poszczególnymi branżami. Najwięcej fiskusowi oddają: energetyka, firmy odzieżowe i obuwnicze, sektor paliwowo-gazowy, branża chemiczna, banki. Na drugim biegunie, z najniższymi obciążeniami, są producenci gier. Ich średnia efektywna stawka CIT to zaledwie 11 proc. To efekt możliwości korzystania z ulg na innowacje, takich jak IP Box czy B+R.
Najbardziej niepokojący wniosek płynie jednak z analizy wielkości firm. Podczas gdy największe grupy kapitałowe z indeksów WIG20 i mWIG40 utrzymały swoje obciążenia na podobnym poziomie, małe i średnie przedsiębiorstwa dostały po kieszeni najmocniej. Największy wzrost obciążeń dotknął najmniejsze spółki giełdowe z indeksu sWIG80, gdzie realne podatki dla firm poszybowały z 36 proc. do aż 43 proc. To najwyższy wynik w historii badania i dowód na to, że to właśnie motor polskiej gospodarki jest obecnie najbardziej dociążony fiskalnie.
Dlaczego realne podatki dla firm są tak wysokie?
Różnica między nominalną stawką 19 proc. a realnym obciążeniem na poziomie 38 proc. nie bierze się znikąd. Eksperci podatkowi są zgodni: polski system jest tak skomplikowany i niestabilny, że sama wysokość stawki CIT ma coraz mniejsze znaczenie.
Dzisiaj o wysokości podatku decyduje nie tylko sama stawka, ale przede wszystkim konstrukcja systemu podatkowego oraz zdolność firm do efektywnego zarządzania rozliczeniami na poziomie całej grupy kapitałowej
mówi wprost Piotr Liss, partner w RSM Poland. Jedną z głównych przyczyn tej rozbieżności są koszty, które firma ponosi i które obniżają jej zysk księgowy, ale których fiskus nie pozwala odliczyć od podatku. Chodzi tu na przykład o koszty finansowania, odpisy z tytułu utraty wartości aktywów czy rezerwy.
Kolejny problem to niejednoznaczne przepisy. Nawet jeśli firma ma prawo do ulgi, często boi się z niej skorzystać.
Organy podatkowe kwestionują prawo do preferencji, a spór o status rzeczywistego właściciela czy zakres należytej staranności może prowadzić do poboru podatku mimo istnienia podstaw do zwolnienia lub niższej stawki
– wyjaśnia Łukasz Kupień, partner w MDDP. Dodaje, że fiskus bywa też bardzo restrykcyjny przy ocenie, czy dany wydatek na pewno był kosztem podatkowym.
To wszystko sprawia, że przy niejednoznacznych przepisach oraz restrykcyjnym podejściu organów podatkowych przedsiębiorstwa często wybierają konserwatywne stanowisko zamiast podejmowania ryzyka sporu z fiskusem. W efekcie wolą zapłacić więcej, niż ryzykować wieloletnią batalię.
– Ryzyko naliczenia odsetek, dodatkowych zobowiązań podatkowych, a w określonych przypadkach także odpowiedzialności osób zajmujących się rozliczeniami oraz perspektywa wieloletniego sporu z fiskusem powodują, że nie każda potencjalna korzyść podatkowa jest w praktyce uwzględniana w rozliczeniu CIT
– podsumowuje w rozmowie z "Rzeczpospolitą" Bartosz Matusik, partner kierujący działem podatkowym DLA Piper w Polsce.
Podcasty
Playlisty tematyczne
