Spis treści
Bruksela chciała zdążyć przed świętami
Komisja Europejska miała ambitny plan. Komisarz do spraw zdrowia Olivér Várhelyi chciał, aby projekt nowej dyrektywy tytoniowej został przyjęty już 15 grudnia, podczas ostatniego w tym roku posiedzenia Komisji. Regulacje miały zaostrzyć zasady dotyczące wyrobów tytoniowych i nikotynowych.
Na liście proponowanych zmian znalazły się między innymi zakaz smaków w e-papierosach, jednolite opakowania oraz ostrzejsze ograniczenia reklamy w internecie. Problem w tym, że przygotowanie tak dużej reformy wymagało dokładnych analiz, a na ich wykonanie zabrakło czasu.
Ocenę obowiązujących przepisów opublikowano w kwietniu, konsultacje zakończyły się w sierpniu, a ich podsumowanie pojawiło się dopiero w październiku. Komisja musiała przeanalizować ponad 82 tys. odpowiedzi i przygotować ocenę skutków nowych regulacji w zaledwie kilka tygodni.
Niezależni kontrolerzy powiedzieli „nie”
Pośpiech nie uszedł uwadze kontrolerów. Według portali Table.Briefings i Eunews 9 listopada Rada ds. Kontroli Regulacyjnej, czyli niezależny zespół działający przy Komisji Europejskiej, negatywnie oceniła analizę skutków projektu.
Zastrzeżenia były poważne. Kontrolerzy uznali, że analiza nie jest wystarczająco solidna, a proponowane zakazy mogą iść zbyt daleko. Wskazali również na brak osobnej oceny skutków podatkowych oraz niedostateczne zbadanie konsekwencji nowych przepisów dla gospodarki i społeczeństwa. Zastrzeżenia miał zgłosić także Sekretariat Generalny Komisji.
Niestety, nie był to pierwszy sygnał ostrzegawczy. Wcześniej ten sam zespół negatywnie ocenił raport o funkcjonowaniu obecnych przepisów. Zwrócił uwagę na zbyt małą ilość danych, pominięcie skutków regulacji krajowych i brak analizy wpływu planowanych podwyżek akcyzy.
Polska branża tytoniowa czeka w niepewności
Zamieszanie w Brukseli ma szczególne znaczenie dla Polski. Nasz kraj odpowiada za ponad 19 proc. unijnej produkcji tytoniu. W 2025 roku eksport polskich wyrobów tytoniowych był wart 5,8 mld euro. Tytoń uprawia w Polsce około 3,3 tys. gospodarstw, przede wszystkim na Lubelszczyźnie i Podkarpaciu.
Dla rolników i przedsiębiorców niepewność dotycząca przyszłych regulacji oznacza poważny problem. Firmy muszą planować produkcję i inwestycje, a gospodarstwa podejmować decyzje dotyczące kolejnych sezonów. Trudno to robić, gdy nie wiadomo, jakie zasady będą obowiązywać za kilka lat.
Na razie projekt dyrektywy nie znalazł się nawet w planie prac Komisji Europejskiej na 2027 rok. Oznacza to, że planowane zmiany nie zostaną przyjęte w pierwotnie zakładanym terminie.
Sześć państw ostrzegało przed pośpiechem
Nie wszystkie kraje zgadzały się z szybkim tempem prac. Bułgaria, Czechy, Grecja, Litwa, Słowacja i Włochy już wcześniej wystąpiły do Komisji ze wspólnym apelem o wstrzymanie prac do czasu przygotowania rzetelnej oceny skutków nowych przepisów.
Państwa te domagały się oparcia regulacji na danych naukowych, zbadania ich wpływu na gospodarkę oraz uwzględnienia różnic między tradycyjnymi papierosami a alternatywnymi produktami nikotynowymi.
Teraz ich głos może mieć większe znaczenie. Od stycznia 2027 roku pracami Rady UE będą kolejno kierować Litwa, Grecja i Włochy – czyli państwa, które wcześniej zgłaszały zastrzeżenia wobec planów Brukseli.
Dyrektywa utknęła, a rachunek może zapłacić rynek
Na razie nie wiadomo, kiedy Komisja Europejska wróci do projektu. Dla komisarza Várhelyiego oznacza to opóźnienie planowanej reformy. Zwolennicy zaostrzenia przepisów, w tym Holandia i Francja, również będą musieli poczekać na dalszy rozwój wydarzeń.
Największym problemem dla rynku pozostaje jednak niepewność. Nowe regulacje miałyby obowiązywać w 27 krajach i dotyczyć milionów konsumentów, tysięcy przedsiębiorstw oraz rolników. Bez rzetelnych analiz trudno ocenić, jakie skutki przyniosłyby proponowane zakazy.
Bruksela chciała przyspieszyć prace, ale negatywna ocena kontrolerów zatrzymała projekt. Teraz Komisja będzie musiała zmierzyć się z brakami w dokumentacji, a przedsiębiorcy i rolnicy nadal nie wiedzą, jak będzie wyglądała przyszłość ich branży.