Jeden dzień L4 i premia przepada. Pracownicy boją się chorować

Polacy coraz częściej korzystają ze zwolnień lekarskich. W 2025 roku spędzili na L4 aż 290,5 mln dni, a koszty absencji sięgnęły niemal 35 mld zł. Pracodawcy próbują walczyć z nieobecnościami, wprowadzając premie za obecność. W niektórych firmach wystarczy jednak jeden dzień choroby, żeby stracić całe dodatkowe wynagrodzenie. Eksperci ostrzegają, że takie rozwiązanie może przynieść odwrotny skutek i sprawić, że chorzy pracownicy zamiast leczyć się w domu, będą przychodzić do pracy.

Ręka lekarza przekazuje pacjentowi zwolnienie lekarskie L4. O premiach i nieobecnościach czytaj w SE Superbiz.
Autor: DC Studio/ Freepik.com Lekarz przekazujący zwolnienie lekarskie pacjentowi, obrazujący coraz bardziej rygorystyczne podejście firm do absencji. Więcej na temat zasad zwolnień lekarskich i kontroli w firmach można przeczytać na Super Biznes.

Zwolnienie na grypę, przeziębienie, a może na premierę długo wyczekiwanej gry GTA VI? Powody nieobecności bywają różne. Jedni rzeczywiście nie są w stanie pracować z powodu choroby, inni biorą zwolnienie L4 jak dodatkowy urlop.

Problem jest poważny, bo za absencję płacą nie tylko pracodawcy, ale często również pozostali członkowie zespołu, którzy muszą przejmować obowiązki nieobecnych kolegów. Firmy szukają więc sposobów na ograniczenie zwolnień. Jednym z nich są premie frekwencyjne. Tyle że pracownicy mogą na tym sporo stracić.

35 miliardów złotych na zwolnienia lekarskie

Skala problemu robi wrażenie na ekspertach. Z raportu ZUS „Absencja chorobowa w 2025 roku” wynika, że lekarze wystawili w ubiegłym roku 27,5 mln zwolnień lekarskich obejmujących łącznie 290,5 mln dni. Koszt absencji wyniósł aż 34,9 mld zł. To o 3,8 mld zł więcej niż rok wcześniej. 

Z tej kwoty 14,2 mld zł stanowiły wynagrodzenia chorobowe wypłacane bezpośrednio przez pracodawców. Szczególnie dużo zwolnień przypada na sezon infekcyjny. Choroby układu oddechowego odpowiadały za 32,9 mln dni nieobecności, a liczba dni L4 z powodu grypy wzrosła z 900 tys. do 1,9 mln.

Najwięcej zwolnień odnotowano w styczniu – 26,3 mln dni – oraz w październiku, kiedy było ich 25,5 mln. Najspokojniejszym miesiącem okazał się sierpień z wynikiem 19,8 mln dni. 

L4 na kaca albo granie w GTA VI?

Nie wszystkie zwolnienia wynikają z poważnych problemów zdrowotnych. Zdarza się, że pracownicy próbują wykorzystać L4, by przedłużyć sobie weekend, odpocząć po imprezie albo poświęcić więcej czasu na rozrywkę. Głośno zrobiło się o tym przy okazji premiery GTA VI. Niektórzy gracze mieli rozważać wzięcie zwolnienia lekarskiego, żeby bez przeszkód zasiąść przed konsolą.

Eksperci przypominają jednak, że L4 nie jest dodatkowym urlopem. Jeśli kontrola wykaże, że pracownik wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego przeznaczeniem, może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Nie oznacza to jednak, że osoba rzeczywiście chora nie może na przykład pograć na konsoli. Ważne jest to, czy dana aktywność nie utrudnia leczenia i powrotu do zdrowia.

– Gracz też człowiek i każdy czasem potrzebuje dnia wolnego, ale od tego mamy urlopy, a nie zwolnienia lekarskie. Podobnie jest z kacem po imprezie czy zwykłą niechęcią do poniedziałkowego poranka – mówi Krzysztof Inglot, ekspert rynku pracy i założyciel Personnel Service.

Jak dodaje, firmy ponoszą koszty nieuzasadnionych nieobecności, a obowiązki pracowników przebywających na L4 często spadają na pozostałych członków zespołu. Dlatego pracodawcy szukają sposobów na ograniczenie nadużyć.

Jeden dzień choroby i premia znika

Jednym z najpopularniejszych rozwiązań są premie frekwencyjne. Zasady ich przyznawania zależą od regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego lub umowy o pracę. Jeśli pracodawca określił jasne kryteria, może uzależnić wysokość premii od obecności w pracy.

Firmy stosują różne rozwiązania. W łagodniejszym wariancie premia jest pomniejszana proporcjonalnie do liczby dni spędzonych na zwolnieniu. Jeśli pracownik ma 20 dni roboczych w miesiącu i przez pięć dni choruje, może stracić jedną czwartą dodatku.

Inne przedsiębiorstwa wprowadzają progi absencyjne. Pracownik, który nie korzystał z L4, otrzymuje całą premię. Jeden lub dwa dni zwolnienia mogą oznaczać wypłatę tylko połowy dodatku, a trzy dni lub więcej – całkowitą utratę pieniędzy.

Najbardziej rygorystyczna jest zasada „zero tolerancji”. Wystarczy jeden dzień choroby, żeby pracownik stracił całą premię za dany okres rozliczeniowy. 

Pracownicy przychodzą do pracy z gorączką?

Takie rozwiązania mogą jednak obrócić się przeciwko pracodawcom. Pracownik, który wie, że jeden dzień L4 oznacza utratę kilkuset złotych, może zdecydować się na przyjście do firmy mimo choroby. W sezonie infekcyjnym wystarczy jedna zakażona osoba, żeby w krótkim czasie zachorowała większa część zespołu.

– Pracownik z gorączką, który wie, że jeden dzień L4 będzie go kosztował kilkaset złotych, może zdecydować się na przyjście do pracy. W sezonie jesienno-zimowym wystarczy wtedy jedna chora osoba, żeby po kilku dniach nieobecna była połowa zespołu – ostrzega Krzysztof Inglot.

W efekcie firma, która chciała ograniczyć koszty zwolnień, może ponieść jeszcze większe straty. Dochodzą do tego zmęczenie, gorsza koncentracja i ryzyko zarażenia współpracowników. 

Nie wszystkim można odebrać premię

Pracodawcy nie mają jednak pełnej swobody w ustalaniu zasad premiowania. Muszą przestrzegać przepisów dotyczących równego traktowania i zakazu dyskryminacji. Szczególną ochroną objęte są m.in. pracownice w ciąży oraz osoby korzystające z urlopów macierzyńskich i rodzicielskich. Automatyczne pozbawianie ich dodatkowych pieniędzy z powodu takich nieobecności może naruszać prawo.

Ostrożność jest konieczna również w przypadku osób z niepełnosprawnościami, które ze względu na leczenie mogą częściej korzystać ze zwolnień. Wątpliwości prawne mogą pojawić się także wtedy, gdy premia jest odbierana pracownikowi nieobecnemu z powodu wypadku przy pracy, za który odpowiada pracodawca.

Jak zwraca uwagę Jowita Grygoyć, wiceprezes zarządu Personnel Service, znaczenie ma również sposób rozliczania premii przy ustalaniu wysokości świadczeń chorobowych. 

Jeżeli premia jest pomniejszana za dni choroby i spełnia warunki uwzględnienia w podstawie wymiaru zasiłku, może zostać do niej wliczona. Jeśli natomiast pracownik zachowuje prawo do pełnej premii również podczas choroby, co do zasady nie jest ona uwzględniana w podstawie zasiłku. 

Dlatego regulaminy powinny jasno określać, czy obniżenie premii dotyczy wyłącznie choroby pracownika, czy również innych usprawiedliwionych nieobecności, na przykład opieki nad chorym dzieckiem. Nieprecyzyjne zasady mogą prowadzić do sporów z pracownikami. 

Złoty Laur 2026 - Biznes i innowacje - BGK
QUIZ. Najlepsi skoczkowie ostatnich dekad. Dopasuj zawodnika do kraju: Hannavald, Ahonen, Prevc i inni
Pytanie 1 z 20
Sven Hannavald to reprezentant:

Player otwiera się w nowej karcie przeglądarki

ROLKI