Alimenty na rodziców. Kiedy senior może żądać wsparcia?

• Senior ma prawo do alimentów, jeśli znajduje się w niedostatku, czyli jego środki (np. emerytura) nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a obowiązek ten spoczywa na krewnych w linii prostej (dzieciach, wnukach) oraz rodzeństwie.
• Wysokość alimentów ustalana jest indywidualnie przez sąd, który bierze pod uwagę usprawiedliwione potrzeby seniora oraz możliwości finansowe i majątkowe osoby zobowiązanej, dążąc do sprawiedliwego podziału.
• Istnieją sytuacje, w których można uchylić się od obowiązku alimentacyjnego, np. gdy żądanie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (np. z powodu znęcania się seniora w przeszłości) lub gdy senior sam doprowadził się do niedostatku.
• Pozew o alimenty jest bezpłatny.

Kiedy senior ma prawo żądać alimentów?

Obowiązek alimentacyjny wobec rodziców wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dostarczanie środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. To oznacza, że odpowiedzialność za wsparcie finansowe seniora spoczywa nie tylko na jego dzieciach, ale także na wnukach, prawnukach i innych krewnych w linii prostej.

Kluczową przesłanką do powstania obowiązku alimentacyjnego jest znajdowanie się seniora w niedostatku. Według orzecznictwa Sądu Najwyższego, w niedostatku znajduje się ten, kto nie może własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb w całości lub w części. W praktyce oznacza to sytuacje, gdy:

• emerytura lub renta nie wystarczają na pokrycie podstawowych kosztów życia,
• senior nie może opłacić rachunków za mieszkanie,
• brakuje środków na wykup niezbędnych leków,
• niemożliwe jest zapewnienie odpowiedniego wyżywienia,
• stan zdrowia generuje dodatkowe koszty leczenia i rehabilitacji.

Sąd indywidualnie ocenia każdy przypadek, biorąc pod uwagę dotychczasowe warunki życiowe seniora, jego stan zdrowia, wiek i możliwości podjęcia pracy zarobkowej.

Ważne! Niedostatek to nie tylko całkowity brak środków, ale także sytuacja, gdy posiadane środki nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Senior nie musi być bezdomny czy głodować – wystarczy, że jego emerytura nie pozwala na godne życie.

Kto musi płacić alimenty seniorowi?

Obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej (a więc m.in. dzieci, wnuków) oraz braci i siostry, które są względem siebie krewnymi w linii bocznej. Ponadto obowiązek alimentacyjny ciąży na małżonkach. Obowiązek dotyczy także pasierba w stosunku do ojczyma lub macochy.

Warunkami powstania obowiązku alimentacyjnego są:

• pokrewieństwo w linii prostej z seniorem,
• posiadanie odpowiednich możliwości finansowych przez zobowiązanego,
• znajdowanie się seniora w niedostatku.

Sąd ocenia możliwości finansowe zobowiązanych, analizując ich dochody, majątek, a także inne zobowiązania rodzinne. Nie można wymagać od nikogo, by sam popadł w niedostatek, wspierając swoich rodziców.

Niegodność alimentacji – jak uniknąć alimentów na rodzica?

Prawo przewiduje sytuacje, w których dorosłe dziecko lub wnuk może uchylić się od obowiązku alimentacyjnego. Zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przykładowe sytuacje zwalniające z obowiązku:

• nieodpowiednie traktowanie przez seniora swojego dziecka w przeszłości,
• znęcanie się nad dziećmi,
• porzucenie rodziny,
• niełożenie na utrzymanie dzieci, gdy były małoletnie,
• pozbawienie władzy rodzicielskiej,
• skazanie za przestępstwo przeciwko członkom rodziny.

Sądy oceniają każdy przypadek indywidualnie, sprawdzając, czy zachowanie seniora w przeszłości uzasadnia odmowę wsparcia finansowego.

Obowiązku alimentacyjnego nie ma także wtedy, gdy senior znajduje się w niedostatku z własnej winy. Dotyczy to sytuacji, gdy:

• nie podejmuje pracy pomimo zdolności do jej wykonywania,
• lekkomyślnie rezygnuje z zatrudnienia,
• nie ubiega się o przysługujące świadczenia emerytalne,
• doprowadził się do złego stanu zdrowia przez uzależnienia.

Ile wynoszą alimenty na rodzica? Sąd ustala wysokość

Możesz wystąpić z pozwem przeciwko wszystkim dzieciom lub tym, których stać na płacenie alimentów. Ze względu na różne dochody alimenty mogą zostać zasądzone w różnej kwocie od poszczególnych dzieci.

Sąd bierze pod uwagę dwa główne czynniki: usprawiedliwione potrzeby seniora oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego.

Przy ustalaniu potrzeb seniora sąd analizuje m.in.:

• wysokość otrzymywanych świadczeń
• koszty utrzymania mieszkania przy czym wielkość mieszkania powinna być odpowiednia do potrzeb seniora,
• wydatki na leczenie i leki
• potrzeby żywieniowe

Z drugiej strony oceniane są możliwości finansowe zobowiązanych: wysokość dochodów, posiadany majątek, własne zobowiązania rodzinne, koszty utrzymania własnej rodziny. Alimenty nie muszą pokrywać całości potrzeb seniora – sąd ustala kwotę proporcjonalną do możliwości zobowiązanego.

Formy wypełnienia obowiązku alimentacyjnego

Obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodziców może być wypełniany na różne sposoby. Może to być regularne dostarczanie środków pieniężnych lub pomocy materialnej: żywności, ubrań, leków czy opału. Obowiązek alimentacyjny dzieci mogą wypełnić poprzez zapewnienie rodzicom mieszkania czy też opieki lekarskiej.

Gdzie złożyć pozew o alimenty od dzieci?

Pozew możesz złożyć w sądzie osobiście lub wysłać go pocztą. Złóż go w sądzie:

• właściwym dla swojego miejsca zamieszkania lub miejsca zamieszkania dziecka (jeśli roszczenia są kierowane do jednego z dzieci),
• właściwym dla swojego miejsca zamieszkania (jeśli roszczenia są kierowane do kilkoro dzieci);

W pozwie trzeba wskazać sąd, do którego pismo jest adresowane, dane pozwanego (dziecko) i powoda (rodzic), napisać, czego dotyczy żądanie, uzasadnić je i poprzeć odpowiednimi dowodami:

• zaświadczeniem o dochodach (odcinek emerytury lub renty, zaświadczenie z gminnego ośrodka pomocy społecznej),
• rachunkami za mieszkanie (czynsz, światło, telefon),
• podsumowaniem wydatków na leki,
• ewentualnie zaświadczeniem z banku o spłacie pożyczki na zakup niezbędnego sprzętu.

Pamiętaj! Pozew o alimenty jest pozwem bezpłatnym.

Czy dzieci muszą płacić za dom opieki rodziców?

Seniorzy, którzy nie mają dobrych relacji z dziećmi, często mieszkają w domu opieki. Opłatę za pobyt w DPS zobowiązana jest wnosić w pierwszej kolejności umieszczona w nim osoba. Jeżeli otrzymuje ona emeryturę lub rentę opłata za pobyt jest potrącana ze świadczenia. Dzieci są zobowiązane do wnoszenia opłat dopiero wtedy, gdy własne dochody seniora na to nie wystarczają. Ale z obowiązku wnoszenia opłat dzieci mogą być zwolnione, gdy sąd oddalił powództwo o alimenty na rzecz osoby umieszczonej w DPS, a także po przedstawieniu wyroku sądu skazującego osobę umieszczoną w DPS za przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę dziecka.

Kiedy wysokość alimentów można zmienić?

Prawo przewiduje możliwość zmiany wysokości alimentów. Można domagać się zwiększenia alimentów np. wtedy, gdy uprawniony ma już po pewnym czasie większe potrzeby niż w chwili ustalania wysokości alimentów lub gdy zobowiązany zarabia już więcej niż w chwili ustalania wysokości alimentów.