Od dziś masowe kontrole ZUS nowych L4! Ważne zmiany w chorobowym od 13 kwietnia 2026

• Za jakie działania ZUS może odebrać zasiłek chorobowy za cały okres zwolnienia
• Co to jest „aktywność niezgodna z celem zwolnienia”i czy spacer z psem to jej przykład
• Jakie nowe uprawnienia mają kontrolerzy ZUS od 13 kwietnia 2026
• Kto poza lekarzami będzie mógł wydawać orzeczenia w ZUS

Nowe przepisy o L4: co się zmieniło od 13 kwietnia 2026?

Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wchodzi w życie etapami. Część przepisów zaczęła obowiązywać w styczniu 2026 roku. Kolejna porcja zmian — dotycząca kontroli ZUS prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich — weszła w życie właśnie 13 kwietnia. Ostatni etap reformy zaplanowano na 1 stycznia 2027 roku.

Reforma opiera się na dwóch filarach. Pierwszy to zmiany w orzecznictwie lekarskim w ZUS. Drugi — i ten dotyczy bezpośrednio pracowników — to zaostrzone zasady kontroli zwolnień lekarskich.

Za co można stracić zasiłek chorobowy? ZUS precyzuje

Nowe przepisy doprecyzowują, kiedy ZUS może odebrać prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Dzieje się tak w dwóch przypadkach. Po pierwsze — gdy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową. Po drugie — gdy podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.

ZUS podkreśla, że zasada się nie zmienia: czas L4 ma służyć odzyskaniu zdrowia i rekonwalescencji. Nie wolno robić nic, co ten proces zakłóca lub wydłuża.

Praca zarobkowa na L4 — co wolno, a czego nie?

Praca zarobkowa to każda czynność o charakterze zarobkowym. Nie ma znaczenia, na jakiej podstawie prawnej jest wykonywana — umowa o pracę, zlecenie, działalność gospodarcza.

Wyjątek stanowią tzw. czynności incydentalne. To działania, których podjęcia wymagają istotne okoliczności i które nie mogą czekać. Ważne: czynności incydentalnej nie może nakazać pracodawca. Musi ona wynikać z obiektywnie ważnych powodów.

Przykład: odebranie jednego pilnego telefonu służbowego w nagłej sprawie może być uznane za czynność incydentalną. Regularne odpowiadanie na maile już nie.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia — co to znaczy?

To pojęcie od 13 kwietnia 2026 roku ma konkretną definicję ustawową. Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to każde działanie, które utrudnia albo wydłuża leczenie lub rekonwalescencję.

Nie należą do niej:

• zwykłe czynności dnia codziennego,
• czynności incydentalne wynikające z istotnych okoliczności.

Spacer z psem? Krótkie wyjście po zakupy? Jeśli nie utrudniają powrotu do zdrowia — co do zasady nie powinny być podstawą do utraty zasiłku. Kluczowe jest to, czy dana aktywność zakłóca proces leczenia.

Nowe uprawnienia kontrolerów ZUS od 13 kwietnia

ZUS zyskał precyzyjnie określone narzędzia kontrolne. Kontrolerzy mogą teraz:

• wylegitymować osobę kontrolowaną w celu ustalenia tożsamości,
• wejść do miejsca przeprowadzania kontroli,
• odbierać informacje od ubezpieczonego, jego płatnika składek oraz lekarza prowadzącego.

Nowe przepisy określają też obowiązki osób kontrolowanych oraz zasady sporządzania protokołu z kontroli. Ubezpieczony może składać zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole.

Kontrola może dotyczyć również okresu, który już minął. ZUS jest uprawniony do weryfikacji prawidłowości wykorzystywania zwolnień zarówno w trakcie ich trwania, jak i po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Zasiłek opiekuńczy też pod lupą

Nowe przepisy obejmują nie tylko zwolnienia chorobowe, ale też zasiłek opiekuńczy. W ramach kontroli ZUS ustali, czy poza ubezpieczonym nie ma innych członków rodziny zamieszkałych wspólnie, którzy mogliby zapewnić opiekę osobie wymagającej pomocy.

Zmiany w orzecznictwie lekarskim ZUS

Od 13 kwietnia zmienia się też organizacja orzecznictwa w ZUS. Dotychczas orzeczenia wydawali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na umowę o pracę. Teraz formy współpracy będą elastyczniejsze.

Orzeczenia będą mogli wydawać:

• lekarze orzecznicy zatrudnieni na umowę o pracę lub umowę o świadczenie usług,
• specjaliści fizjoterapii — w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS,
• specjaliści pielęgniarstwa — w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji,
• lekarze w trakcie specjalizacji,
• lekarze z co najmniej 5-letnim stażem pracy bez tytułu specjalisty.

Pozostałe zmiany dotyczące organizacji postępowania orzeczniczego wejdą w życie 1 stycznia 2027 roku.