Spis treści
Polacy nie wiedzą, co piją. Opakowanie wygrywa ze składem
Zakupy w sklepie często robimy w pośpiechu. Wystarczy atrakcyjna etykieta, chwytliwe hasło reklamowe i produkt ląduje w koszyku. Mało kto dokładnie sprawdza, co znajduje się w butelce. Potwierdzają to wyniki badania ARC Rynek i Opinia przeprowadzonego na zlecenie Euroconsumers Polska wśród 1024 dorosłych osób.
Aż 42 proc. respondentów poświęca na obejrzenie nowego produktu lub napoju w zmienionym opakowaniu nie więcej niż 10 sekund. Ponad połowa nie sprawdza regularnie tylnej części etykiety. Co gorsza, 63,7 proc. badanych przyznało, że przynajmniej raz dopiero po przeczytaniu składu odkryło, że kupiony napój jest mniej korzystny, niż początkowo sądziło.
Problemem jest również sposób prezentowania informacji przez producentów. Aż 35,5 proc. ankietowanych ma trudności ze zrozumieniem składu, 34,9 proc. narzeka na zbyt małą czcionkę, a 23,3 proc. nie znajduje jasnej informacji o zawartości cukru. Tymczasem właśnie tego składnika konsumenci szukają na etykietach najczęściej.
Woda smakowa to nie to samo co mineralna
Szczególnie duże zamieszanie panuje wśród klientów przy sklepowych półkach z wodą. Nie każdy zdaje sobie sprawę, że woda mineralna i napój na bazie wody z dodatkiem soków, cukru, aromatów czy słodzików to zupełnie różne produkty.
Z badania wynika, że 69,7 proc. respondentów prawidłowo wskazuje niegazowaną wodę bez dodatków jako naturalną wodę mineralną. Jednak aż 34,3 proc. badanych uważa, że woda witaminowa jest równie zdrowa jak naturalna woda mineralna. Kolejne 23,5 proc. przypisuje takie właściwości napojowi zawierającemu około 20 proc. soku, a 17,4 proc. – wodzie smakowej bez cukru.
To pokazuje, jak łatwo konsumenci mogą pomylić zwykłą wodę z napojem, który zawiera dodatkowe składniki.
„ZERO CUKRU” nie zawsze oznacza to, co myślisz
Kolejną pułapką są hasła reklamowe. Napisy „bez dodatku cukru”, „zero” czy „bez cukru” mogą sugerować, że mamy do czynienia ze zdrowym produktem. Tymczasem nie zawsze tak jest.
Aż 42,2 proc. respondentów błędnie rozumie te określenia albo nie wie dokładnie, co oznaczają. Napój bez dodatku cukru może przecież zawierać cukry naturalnie występujące w owocach. Z kolei zamiast cukru producenci mogą stosować substancje słodzące, takie jak aspartam.
Podobnie działa określenie „naturalny”. Dla 22,7 proc. badanych oznacza ono produkt zdrowszy, choć sam napis nie gwarantuje korzystnego składu.
– Konsument nie powinien tracić kilku minut na rozszyfrowywanie etykiet ani tym bardziej nie powinien zgadywać, co kupuje – komentuje Robert Warmbier, Country Lead Euroconsumers Polska. Zwraca uwagę, że ponad 65 proc. badanych dostrzega braki w oznakowaniu napojów lub ryzyko wprowadzenia klientów w błąd.
Rodzice szczególnie narażeni. Chodzi o zdrowie dzieci
Problem dotyczy również rodzin z dziećmi. Rodzice częściej niż pozostali badani odkrywają dopiero po zakupie, że napój ma mniej korzystny skład. O 6,4 pkt proc. częściej przyznają, że produkt okazał się gorszy, niż początkowo sądzili. O 5,3 pkt proc. częściej orientują się również, że kupili zupełnie inną kategorię produktu, niż zamierzali.
To szczególnie niepokojące, ponieważ to właśnie dorośli kształtują nawyki żywieniowe najmłodszych. Dzieci często dostają do szkoły kolorowe napoje, które rodzice uznają za zdrowszą alternatywę dla słodzonych produktów.
Tymczasem WHO wskazuje wodę jako najzdrowszy i najtańszy sposób nawodnienia. Od 1 września 2026 roku obowiązują również nowe standardy żywienia w szkołach i przedszkolach, które podkreślają konieczność ograniczania cukru i wybierania wody.
Czysta woda z wyższym VAT niż niektóre napoje z sokiem?
Autorzy badania zwracają uwagę także na zaskakującą różnicę w opodatkowaniu produktów. Okazuje się, że butelkowana woda mineralna i źródlana objęta jest stawką VAT w wysokości 23 proc., podczas gdy wybrane napoje zawierające co najmniej 20 proc. soku podlegają stawce 5 proc.
Ponad 41 proc. badanych w ogóle nie wiedziało, że różne rodzaje napojów mogą mieć odmienne stawki podatku. Kiedy jednak ankietowanym przedstawiono te informacje, aż 71,8 proc. sprzeciwiło się wyższemu opodatkowaniu czystej wody niż napojów z dodatkiem soku.
Eksperci apelują o lepszą kontrolę oznakowania produktów, większą czytelność etykiet i jasne informowanie o zawartości cukru oraz substancji słodzących.
Sprawa jest tym bardziej aktualna, że UOKiK przygląda się już praktykom marketingowym grupy Maspex, producenta m.in. napojów Kubuś Waterrr i Kubuś Waterrr Active+. Urząd ma zastrzeżenia dotyczące między innymi sposobu prezentowania zawartości soków owocowych oraz hasła „ZERO dodanego CUKRU”. Spółce grozi kara sięgająca 10 proc. rocznego obrotu.
Wyniki badania Euroconsumers Polska pokazują, że problem może być znacznie szerszy. Klienci powinni wiedzieć, co naprawdę kupują, bez konieczności rozszyfrowywania reklamowych sloganów i drobnego druku na etykietach.