Jak przejść na emeryturę? Wniosek, dokumenty i formalności

• W Polsce prawo do emerytury przysługuje kobietom od 60 lat, a mężczyznom od 65, jednak dłuższa praca po osiągnięciu tego wieku może znacząco zwiększyć wysokość świadczenia.
• Aby otrzymać gwarantowaną minimalną emeryturę, kobiety muszą wykazać 20 lat stażu ubezpieczeniowego, a mężczyźni 25 lat, wliczając w to zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe.
• Wniosek o emeryturę można złożyć najwcześniej 30 dni przed osiągnięciem wieku, a kluczowe jest wcześniejsze zgromadzenie dokumentów potwierdzających przebieg zatrudnienia i zarobki.
• Wypłata emerytury może być zawieszona, jeśli nadal pracujesz u dotychczasowego pracodawcy.

Kiedy można przejść na emeryturę?

Podstawowym warunkiem uzyskania prawa do emerytury jest osiągnięcie ustawowego wieku emerytalnego. W Polsce wynosi on 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Po ukończeniu odpowiedniego wieku każdy sam decyduje, czy chce zakończyć aktywność zawodową i wystąpić o świadczenie. Nie istnieje obowiązek przejścia na emeryturę dokładnie w dniu urodzin. Wręcz przeciwnie – pozostanie na rynku pracy często pozwala zwiększyć wysokość przyszłego świadczenia.

Prawo do emerytury przysługuje osobom, które podlegały ubezpieczeniu emerytalnemu i miały odprowadzane składki. W praktyce oznacza to, że świadczenie może otrzymać nawet osoba, za którą opłacono tylko jedną składkę emerytalną. Nie oznacza to jednak prawa do minimalnej emerytury.

Staż pracy ma znaczenie. Kiedy przysługuje minimalna emerytura?

Osiągnięcie wieku emerytalnego to nie wszystko. Jeśli emeryt ma otrzymać gwarantowaną przez państwo minimalną emeryturę, musi wykazać odpowiedni staż ubezpieczeniowy.

Wymagane jest co najmniej:

* 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku kobiet,

* 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku mężczyzn.

Jeżeli wymagany staż nie zostanie osiągnięty, ZUS również przyzna emeryturę, jednak jej wysokość będzie wynikała wyłącznie z odprowadzonych składek i może być niższa od minimalnego świadczenia.

Okresy składkowe i nieskładkowe – co wlicza się do stażu?

Przy ustalaniu prawa do minimalnej emerytury ZUS bierze pod uwagę zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe. Do okresów składkowych zaliczają się przede wszystkim lata zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, prowadzenie działalności gospodarczej oraz inne okresy, za które opłacano składki na ubezpieczenia społeczne.

Natomiast okresy nieskładkowe obejmują m.in.: pobieranie zasiłku chorobowego, urlop macierzyński, urlop wychowawczy, ukończone studia wyższe, służbę wojskową.Trzeba jednak pamiętać, że okresy nieskładkowe mogą zostać uwzględnione jedynie do wysokości 1/3 okresów składkowych.

Kiedy złożyć wniosek o emeryturę?

Wniosek o przyznanie emerytury można złożyć najwcześniej 30 dni przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Nic jednak nie stoi na przeszkodzie, aby zrobić to kilka miesięcy lub nawet kilka lat później.

Jeżeli dokumenty trafią do ZUS w miesiącu ukończenia wieku emerytalnego, świadczenie zostanie przyznane od dnia nabycia prawa do emerytury. W przypadku późniejszego złożenia wniosku wypłata rozpocznie się od miesiąca, w którym dokument wpłynął do ZUS.

Osoby pobierające rentę z tytułu niezdolności do pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego nie muszą składać wniosku – w ich przypadku emerytura przyznawana jest z urzędu.

Jakie dokumenty trzeba przygotować?

Jednym z najważniejszych etapów jest skompletowanie dokumentacji potwierdzającej przebieg zatrudnienia i wysokość wynagrodzeń. Im wcześniej zaczniemy zbierać dokumenty, tym łatwiej unikniemy problemów związanych z poszukiwaniem świadectw pracy sprzed kilkudziesięciu lat.

Do najważniejszych dokumentów należą m.in:

* formularz EMP oraz informacja ERP-6,

* świadectwa pracy,

* dokumenty potwierdzające okresy składkowe,

* dokumenty dotyczące okresów nieskładkowych,

* dokumentacja dotycząca wynagrodzeń, 

* dokumenty potwierdzające ukończenie studiów.

W wielu przypadkach konieczne jest także przedstawienie formularza ZUS RP-7, potwierdzającego wysokość wynagrodzeń uzyskiwanych przed reformą emerytalną z 1999 roku.

Jak udokumentować okresy zatrudnienia?

Najlepszym dowodem przebiegu zatrudnienia pozostają świadectwa pracy oraz zaświadczenia wystawione przez pracodawców. ZUS akceptuje również wpisy znajdujące się w legitymacji ubezpieczeniowej.

Jeżeli dokumenty zaginęły, można przedstawić między innymi: umowy o pracę, opinie służbowe, legitymacje służbowe, legitymacje związkowe, pisma dotyczące zatrudnienia lub awansów. Jeżeli zakład pracy już nie istnieje, dokumentacji należy szukać w archiwum przechowującym jego akta.

W wyjątkowych sytuacjach, gdy żadne dokumenty się nie zachowały, ZUS dopuszcza możliwość potwierdzenia zatrudnienia zeznaniami świadków, którzy pracowali w tym samym zakładzie.

Gdzie i jak złożyć wniosek?

ZUS umożliwia złożenie dokumentów na trzy sposoby. Pierwszym jest osobista wizyta w placówce lub przesłanie dokumentów pocztą. Drugim rozwiązaniem jest złożenie wniosku ustnie do protokołu podczas wizyty w oddziale ZUS. Najwygodniejszym sposobem pozostaje jednak Platforma Usług Elektronicznych (PUE ZUS). Po zalogowaniu należy wybrać formularz EMP, uzupełnić wymagane dane, następnie wypełnić dokument ERP-6, podpisać całość profilem zaufanym lub podpisem kwalifikowanym i wysłać elektronicznie.

Złożenie wniosku nie zawsze oznacza natychmiastową wypłatę

Osoby pozostające nadal w stosunku pracy powinny pamiętać o ważnej zasadzie. Samo złożenie wniosku nie powoduje rozpoczęcia wypłaty emerytury.

Jeżeli zatrudnienie u dotychczasowego pracodawcy nie zostanie rozwiązane, ZUS wprawdzie wyda decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia, jednak jego wypłata pozostanie zawieszona. Pieniądze zostaną wypłacone dopiero po dostarczeniu świadectwa pracy potwierdzającego zakończenie zatrudnienia.

Kiedy ZUS wyda decyzję i czy można się od niej odwołać?

Po zgromadzeniu wszystkich wymaganych dokumentów ZUS ma 30 dni na wydanie decyzji. Zostanie ona doręczona pocztą albo przekazana pełnomocnikowi.

Jeżeli ubezpieczony nie zgadza się z rozstrzygnięciem lub wysokością świadczenia, może odwołać się do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin na wniesienie odwołania wynosi miesiąc od doręczenia decyzji, a pismo składa się za pośrednictwem oddziału ZUS. Co istotne, złożony wniosek można również wycofać. Jest to możliwe w ciągu miesiąca od otrzymania decyzji. Rozwiązanie to bywa korzystne dla osób, które po analizie wyliczeń uznają, że dłuższa praca pozwoli im znacząco zwiększyć wysokość przyszłej emerytury.