Ukraińcy w Polsce po czterech latach wojny. Nowa rzeczywistość na rynku pracy

• W Polsce przebywa 1,58 mln obywateli Ukrainy, z czego prawie milion posiada PESEL UKR, a 40% z nich planuje zostać na stałe.
• 28% polskich przedsiębiorstw zatrudnia Ukraińców, najczęściej są to duże firmy.
• Mimo że 64% Ukraińców pozytywnie ocenia Polskę, to 24% Polaków deklaruje pogorszenie stosunku do Ukraińców (wzrost o 6 p.p. r/r).
• Obecność Ukraińców w Polsce ewoluuje z fazy kryzysowej do strukturalnej, stając się kluczowym elementem demograficznym i gospodarczym.

Ilu Ukraińców jest w Polsce i jakie czekają ich zmiany w przepisach?

Cztery lata od inwazji Rosji na Ukrainę dane są jednoznaczne. Z danych Urzędu ds. Cudzoziemców wynika, że obecnie w naszym kraju przebywa 1,58 mln obywateli Ukrainy, a większość z nich korzysta z ochrony czasowej. Ta ogromna grupa to przede wszystkim osoby, które zarejestrowały się w trybie specustawy z marca 2022 roku – numer PESEL na jej podstawie nadano 992 tys. osób. Pozostali to 479 tys. osób z zezwoleniem na pobyt czasowy oraz około 100 tys. z prawem pobytu stałego lub statusu rezydenta długoterminowego UE.

Początkowe, kryzysowe rozwiązania prawne powoli przechodzą do historii. Rząd odchodzi od nadzwyczajnych mechanizmów na rzecz bardziej systemowego podejścia.

"Specustawa z 2022 r. była szybkim i skutecznym narzędziem kryzysowym, bo umożliwiła legalizację pobytu oraz dostęp do pracy, edukacji i ochrony zdrowia dla uchodźców. Podpisany przez Prezydenta projekt ustawy Rady Ministrów częściowo wygasza te rozwiązania, co stanowi naturalne przejście z trybu nadzwyczajnego do systemowego oraz ujednolicenie zasad zgodnie z dyrektywami UE, zwiększając przewidywalność całego systemu" – mówi Krzysztof Inglot, prezes Polskiego Stowarzyszenia Outsourcingu i założyciel Personnel Service.

Nowe przepisy wprowadzają jednak konkretne wyzwanie. Jak dodaje ekspert, kluczowy będzie obowiązek potwierdzenia tożsamości ważnym dokumentem podróży do 31 sierpnia 2026 r. przez osoby, które uzyskały PESEL UKR na podstawie samego oświadczenia. Brak takiej weryfikacji będzie oznaczał unieważnienie statusu i utratę ochrony czasowej.

Jak Ukraińcy zmienili polski rynek pracy?

Obecność obywateli Ukrainy to już nie tylko kwestia humanitarna, ale twardy fakt gospodarczy. Dane z „Barometru Polskiego Rynku Pracy” Personnel Service pokazują, że blisko co trzeci polski przedsiębiorca (28%) zatrudnia Ukraińców, co czyni ich stałym i ważnym elementem rynku pracy. Wypełnili oni luki kadrowe i ustabilizowali sytuację w wielu branżach, stając się nieodłączną częścią polskiej gospodarki.

Skala zatrudnienia jest jednak mocno uzależniona od wielkości firmy. Najchętniej po pracowników z Ukrainy sięgają duże przedsiębiorstwa – aż 46% z nich ma w swoich zespołach Ukraińców. W przypadku średnich firm odsetek ten wynosi 32%, a w małych, zatrudniających do 9 osób, zaledwie 6%.

Ważnym sygnałem dla pracodawców jest również to, że pracownicy z Ukrainy coraz częściej myślą o Polsce w perspektywie długoterminowej. Z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego wynika, że 40% z nich planuje zostać w naszym kraju na stałe. Co więcej, potencjał migracyjny wciąż istnieje. Badania Personnel Service wskazują, że 14% osób przebywających obecnie w Ukrainie deklaruje gotowość do stałej relokacji do Polski. – Ukraińcy wypełnili istotne luki kadrowe, ustabilizowali wiele sektorów i w naturalny sposób stali się częścią rynku pracy – podsumowuje Krzysztof Inglot.