- ZUS radykalnie zmienił strategie kontroli firm, osiągając ponad 90% skuteczności dzięki precyzyjnej analizie danych.
- Na celowniku Zakładu znalazły się konkretne branże, jak transport czy agencje pracy, gdzie wykryto nieprawidłowości o wartości 373 mln zł.
- Czy Twoja firma jest bezpieczna? Sprawdź, jakie błędy najczęściej wykrywa ZUS i jak uniknąć dotkliwych kar finansowych!
ZUS zmienił sposób kontrolowania firm. Inspektorzy odwiedzają ich znacznie mniej niż jeszcze kilka lat temu, ale zdecydowanie częściej znajdują nieprawidłowości. Od stycznia do sierpnia 2026 r. Zakład przeprowadził 20 529 kontroli płatników składek, a uchybienia wykrył w 18 495 przypadkach. To 90,1 proc. wszystkich przeprowadzonych kontroli.
Tak wysoki wynik nie oznacza jednak, że dziewięć na dziesięć firm w Polsce ma problemy z rozliczeniami. Kontrole nie są prowadzone losowo. ZUS analizuje informacje zgromadzone w swoich systemach, korzysta z danych dostępnych w rejestrach publicznych oraz modeli ryzyka. Na tej podstawie typuje przede wszystkim podmioty, w których prawdopodobieństwo naruszenia przepisów jest największe.
ZUS typuje firmy do kontroli. Te branże częściej mają problemy
Inspektorzy sprawdzają m.in. prawidłowość zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek oraz ustalania uprawnień do świadczeń. Wśród wykrywanych problemów pojawiają się zbieg tytułów do ubezpieczeń, zaniżanie podstawy wymiaru składek oraz nieprawidłowe rozliczanie osób wykonujących pracę na rzecz własnego pracodawcy.
Zakład zwraca też uwagę na wykorzystywanie różnych form zatrudnienia w celu ograniczenia obciążeń składkowych. Szczególnego nadzoru wymagają według ZUS skomplikowane modele stosowane na rynku pracy platformowej oraz działalności, w których występuje duża rotacja pracowników i często wykorzystywane są umowy cywilnoprawne.
W ostatnim czasie nieprawidłowości szczególnie często pojawiały się w transporcie międzynarodowym, działalności związanej z zatrudnieniem i pośrednictwem pracy oraz usługach ochroniarskich.
373,3 mln zł po kontrolach ZUS. Największe kwoty dotyczą składek
Skuteczniejsze typowanie firm przekłada się na pieniądze. W 15 697 kontrolach wykryte nieprawidłowości miały wymiar finansowy. Łączny wynik finansowy działań przeprowadzonych w pierwszych ośmiu miesiącach 2026 r. wyniósł 373,3 mln zł.
Z tej kwoty 369,6 mln zł stanowiły ustalenia dotyczące nieprawidłowego naliczania składek na ubezpieczenia społeczne. Kolejne 12,7 mln zł było związane z naliczaniem lub rozliczaniem świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Zmianę strategii ZUS dobrze pokazuje porównanie z sytuacją sprzed dziewięciu lat. W 2017 r. Zakład przeprowadził ponad 60,8 tys. kontroli, a nieprawidłowości znajdował w około 65 proc. przypadków. W 2018 r. liczba kontroli sięgała blisko 59 tys. Obecnie jest ich wyraźnie mniej, ale są znacznie precyzyjniej kierowane.
Jedna kontrola daje trzy razy większy efekt niż dziewięć lat temu
Różnicę widać również w finansowych rezultatach pracy inspektorów. W 2017 r. średni wynik przypadający na jedną kontrolę wynosił około 6 tys. zł. Obecnie przekracza 18 tys. zł, czyli jest około trzykrotnie wyższy.
Dane za osiem miesięcy 2026 r. pokazują, że skuteczna analiza ryzyka pozwala ograniczać liczbę kontroli przy jednoczesnym zwiększaniu ich skuteczności – podkreślił główny inspektor kontroli ZUS Szymon Kasprowski.
ZUS rozwija narzędzia analityczne i wykorzystuje coraz szerszy zakres danych. Dzięki temu inspektorzy mają trafiać przede wszystkim tam, gdzie szczegółowa weryfikacja jest rzeczywiście potrzebna.
Kontrola ZUS nie zawsze oznacza poważne naruszenie
Wysoki odsetek kontroli zakończonych wykryciem nieprawidłowości może robić wrażenie, ale sam ZUS zaznacza, że wiele z nich wynika ze zwykłych błędów. Chodzi m.in. o spóźnione zgłoszenia do ubezpieczeń, pomyłki rachunkowe czy błędy w dokumentacji.
Takie uchybienia można zazwyczaj usunąć, składając dokumenty korygujące i regulując należności. Prawidłowe rozliczanie składek ma znaczenie również dla samych ubezpieczonych – wpływa na ich prawa oraz wysokość świadczeń przysługujących m.in. w przypadku choroby, niezdolności do pracy czy po zakończeniu aktywności zawodowej.
Podcasty
Playlisty tematyczne
