- Choroba zawodowa to schorzenie z urzędowego wykazu, powstałe wskutek narażenia zawodowego, które może być stwierdzone także po zakończeniu pracy.
- Pracownikowi z chorobą zawodową przysługuje szereg świadczeń z ZUS, w tym jednorazowe odszkodowanie (od 1636 zł za 1 proc. uszczerbku na zdrowiu od 2025 r.) i zasiłek chorobowy 100 proc.
- Jeśli świadczenia z ZUS nie pokrywają pełnej szkody (np. kosztów leczenia, utraconych zarobków, zadośćuczynienia za ból), możesz dochodzić dodatkowych roszczeń od pracodawcy na podstawie Kodeksu cywilnego.
- Aby skutecznie dochodzić roszczeń od pracodawcy, musisz udowodnić jego odpowiedzialność (np. zaniedbania BHP), szkodę i związek przyczynowy między zaniedbaniami a chorobą.
Spis treści
Choroba zawodowa – podstawowe informacje
Choroba zawodowa to schorzenie wymienione w urzędowym wykazie, które powstało w wyniku narażenia zawodowego. Może zostać stwierdzona nie tylko w trakcie zatrudnienia, ale także po jego zakończeniu – pod warunkiem że objawy pojawią się w przewidzianym przepisami okresie.
Do najczęściej rozpoznawanych chorób zawodowych należą: choroby zakaźne (borelioza, gruźlica, WZW), choroby skóry (alergiczne zapalenie, egzema), choroby układu oddechowego (astma zawodowa, POChP), schorzenia układu ruchu (zespół cieśni nadgarstka, zapalenia ścięgien), pylice płuc oraz nowotwory związane z narażeniem zawodowym.
Świadczenia z ZUS – pierwsza linia wsparcia
Pracownik z rozpoznaną chorobą zawodową otrzymuje z ZUS szeroki katalog świadczeń. Najważniejsze to jednorazowe odszkodowanie – od kwietnia 2025 roku wynosi 1636 złotych za każdy procent stałego uszczerbku na zdrowiu. Przy 20 procentach uszczerbku to 32 720 złotych, przy 50 procentach – 81 800 złotych.
Dodatkowo przysługuje zasiłek chorobowy w wysokości 100 procent od pierwszego dnia, świadczenie rehabilitacyjne, renta z ubezpieczenia wypadkowego (wyższa niż zwykła renta), dodatek pielęgnacyjny oraz refundacja kosztów leczenia.
Kiedy ZUS to za mało
W wielu przypadkach świadczenia z ZUS nie rekompensują pełni szkody. Jednorazowe odszkodowanie często nie wystarcza na pokrycie kosztów: kosztownych leków i terapii specjalistycznych, przebudowy mieszkania, stałej opieki osób trzecich, utraconego dochodu z pracy dodatkowej. Co więcej, ZUS nie wypłaca zadośćuczynienia za krzywdę niematerialną – ból, cierpienie, pogorszenie jakości życia.
W takiej sytuacji możesz wystąpić z dodatkowymi roszczeniami do pracodawcy na podstawie Kodeksu cywilnego. To prawo przysługuje niezależnie od tego, czy wciąż u niego pracujesz.
Uwaga! Roszczenia wobec pracodawcy mają charakter uzupełniający. Najpierw musisz wykorzystać świadczenia z ZUS. Dopiero gdy się okaże, że nie pokrywają pełni szkody, możesz skutecznie żądać dodatkowych kwot. Warto więc najpierw otrzymać decyzję ZUS o odszkodowaniu.
Czego możesz żądać od pracodawcy
Na podstawie Kodeksu cywilnego przysługują Ci trzy rodzaje świadczeń:
- Odszkodowanie jednorazowe za szkodę majątkową (art. 444 § 1 k.c.) – obejmuje koszty leczenia niepokryte przez ZUS, zakup sprzętu ortopedycznego, leki, dojazdy na rehabilitację, przebudowę mieszkania oraz utracone zarobki.
- Zadośćuczynienie za krzywdę (art. 445 § 1 k.c.) – rekompensata za ból, cierpienie psychiczne, pogorszenie jakości życia, niemożność wykonywania wcześniejszych aktywności. Wysokość zależy od stopnia cierpienia, wieku, trwałości skutków. W praktyce kwoty wahają się od kilkunastu do kilkuset tysięcy złotych.
- Renta (art. 444 § 2 k.c.) – stałe miesięczne świadczenie z tytułu zwiększonych potrzeb (opieka, zabiegi, specjalna dieta) lub zmniejszenia widoków na przyszłość (niemożność awansu, konieczność zmiany zawodu).
Co musisz udowodnić
Samo stwierdzenie choroby zawodowej nie wystarczy. Musisz wykazać trzy przesłanki:
- Odpowiedzialność pracodawcy – naruszenie przepisów BHP, niewłaściwa organizacja stanowiska, brak środków ochrony, narażenie na szkodliwe czynniki. Dowody: protokoły PIP, dokumentacja stanowiska, zeznania świadków.
- Szkoda – orzeczenie ZUS, dokumentacja medyczna, rachunki za leczenie, opinie biegłych.
- Związek przyczynowy – choroba powstała przez zaniedbania pracodawcy. Dowody: opinie lekarzy medycyny pracy, dokumentacja narażenia, dowody braku właściwych warunków BHP.
Procedura krok po kroku
- Zbierz dokumentację – decyzję ZUS o chorobie zawodowej i odszkodowaniu, dokumentację medyczną, rachunki za leczenie, protokoły PIP, dokumentację stanowiska pracy.
- Wezwij pracodawcę – wyślij wezwanie do zapłaty z konkretną kwotą i terminem (min. 14 dni). Jeśli zapłaci dobrowolnie, unikniesz procesu.
- Złóż pozew – jeśli pracodawca odmówi, złóż pozew do sądu pracy. Wskaż podstawę prawną, wylicz kwoty, dołącz dowody.
- Postępowanie sądowe – sąd powoła biegłego lekarza. Aktywnie uczestniczy w rozprawach, składaj dowody, wnioskuj o przesłuchanie świadków.
- Egzekucja – po wyroku i jego uprawomocnieniu, jeśli pracodawca nie zapłaci, wszczep egzekucję komorniczą.
Przedawnienie – nie czekaj
Masz trzy lata od dnia, gdy dowiedziałeś się o chorobie i jej związku z pracą. Termin liczy się zazwyczaj od daty decyzji ZUS. Nie zwlekaj – im szybciej zaczniesz, tym łatwiej zgromadzisz dowody.
Praktyczne wskazówki
- Dokumentuj wszystko – każdy rachunek, prowadź dziennik dolegliwości, opisuj wpływ choroby na życie.
- Szukaj pomocy prawnej – sprawy odszkodowawcze są skomplikowane. Konsultuj się ze specjalistą.
- Nie rezygnuj ze świadczeń ZUS – są podstawą dalszych roszczeń.
- Działaj konsekwentnie – proces może trwać długo, ale dobra dokumentacja zwiększa szanse na sukces.
Choroba zawodowa to problem nie tylko medyczny, ale też finansowy. Masz prawo do pełnej rekompensaty – zarówno z ZUS, jak i od pracodawcy. Nie bój się dochodzić swoich praw.
Podstawa prawna:
- Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych
- Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061)
Podcasty
Playlisty tematyczne
