Oszustwa w Czystym Powietrzu. Będzie pomoc dla poszkodowanych

• Przełom dla 8 tys. rodzin: Senat jednogłośnie przyjął specustawę, która ma umorzyć długi ofiar oszustw w programie „Czyste Powietrze”, a teraz czeka na podpis Prezydenta Karola Nawrockiego.
• Państwo przejmuje ciężar: Nowe prawo zwalnia poszkodowanych z obowiązku zwrotu dotacji, przenosząc odpowiedzialność za dochodzenie roszczeń od nieuczciwych firm na fundusze.
• Prosta ścieżka do pomocy: Aby skorzystać z umorzenia długu, wystarczy zgłosić oszustwo organom ścigania i złożyć wniosek do wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska.
• Szeroki zakres działania: Ustawa obejmuje umowy zawarte między 15 lipca 2022 r. a 28 listopada 2024 r. i wprowadza 5-letni zakaz udziału w programie dla skazanych oszustów.

Jest przełom dla ofiar oszustw w programie „Czyste Powietrze”. Senat jednogłośnie przyjął specustawę, która trafi teraz na biurko prezydenta Karola Nawrockiego. To realna pomoc dla poszkodowanych w „Czystym Powietrzu”, która może objąć nawet 8 tys. rodzin. Nowe prawo pozwoli umorzyć długi.

Na czym polega nowa pomoc dla oszukanych w programie „Czyste Powietrze”?

Senat bez żadnych poprawek zaakceptował ustawę, która ma być tarczą ochronną dla osób oszukanych przez nieuczciwe firmy podczas termomodernizacji domów. Teraz dokument czeka już tylko na podpis prezydenta Karola Nawrockiego. To finał długiej drogi dla tysięcy rodzin, które zostały z niedokończonymi remontami i wezwaniami do zwrotu dotacji.

Mówiąc wprost, państwo bierze na siebie ciężar walki z oszustami. Podstawowym celem specustawy jest pomoc dla poszkodowanych w „Czystym Powietrzu”, którzy przez nieuczciwych wykonawców zostali z niedokończoną inwestycją i długami. Do tej pory to właściciel domu, nawet jeśli został okradziony, musiał zwracać pieniądze do wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska. Nowe prawo to zmienia. Fundusze będą mogły zawiesić spłatę należności, a docelowo ją umorzyć. Co więcej, to właśnie fundusze, a nie poszkodowany właściciel domu, będą dochodzić roszczeń bezpośrednio od nieuczciwej firmy.

Ustawa, przygotowana przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, wprowadza też konkretne sankcje dla oszustów. Wykonawca, który zostanie prawomocnie skazany za przestępstwo na szkodę beneficjenta programu, dostanie pięcioletni zakaz udziału w jakichkolwiek pracach finansowanych z „Czystego Powietrza”.

Jakie warunki trzeba spełnić, żeby skorzystać z pomocy?

Procedura jest prosta, ale wymaga jednego, kluczowego kroku ze strony poszkodowanego. Aby skorzystać z pomocy, poszkodowany właściciel domu musi najpierw zgłosić sprawę oszustwa organom ścigania. To absolutna podstawa.

Gdy postępowanie karne zostanie wszczęte, trzeba złożyć wniosek o zawieszenie spłaty do wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i dołączyć do niego dokument potwierdzający działanie prokuratury lub policji. Spłata należności zostanie wstrzymana od razu po doręczeniu wniosku i potrwa aż do prawomocnego zakończenia sprawy karnej.

Jeśli sąd skaże nieuczciwego wykonawcę, finansowa odpowiedzialność poszkodowanego wobec funduszu zostanie całkowicie wyłączona. W praktyce oznacza to, że dług zostanie umorzony. Nowe przepisy obejmą umowy o dofinansowanie, które zostały zawarte w okresie największych nadużyć, czyli od 15 lipca 2022 r. do 28 listopada 2024 r. Co ważne, z pomocy będą mogli skorzystać także spadkobiercy, którzy odziedziczyli zobowiązania po zmarłym beneficjencie programu.

Dlaczego zmiany w programie „Czyste Powietrze” były konieczne?

Problem oszustw okazał się ogromny. Resort klimatu szacuje, że mógł dotknąć nawet 8 tysięcy rodzin, a koszt pomocy w ciągu najbliższej dekady przekroczy 550 mln zł. Skala procederu była głównym powodem, dla którego pod koniec 2024 roku wstrzymano przyjmowanie wniosków, a sam program gruntownie zreformowano na początku 2025 roku.

Mechanizm oszustwa był zwykle podobny. Nieuczciwe firmy, wykorzystując system prefinansowania i pełnomocnictwa, pobierały zaliczki lub całość dotacji, po czym znikały bez wykonania prac. Właściciele domów zostawali z rozkopanym podwórkiem i wezwaniem do zwrotu pieniędzy, których fizycznie nie otrzymali. Do tej pory to właściciel domu ponosił pełną odpowiedzialność finansową, nawet jeśli padł ofiarą oszustwa.

Dlatego właśnie od marca 2025 roku program „Czyste Powietrze” działa na nowych, zaostrzonych zasadach. Wprowadzono m.in. wymóg przeprowadzenia audytu energetycznego przed rozpoczęciem prac, limit dotacji na jeden budynek czy obowiązek udowodnienia prawa własności do nieruchomości. Te zmiany miały uszczelnić system na przyszłość. Ustawa, która właśnie przeszła przez Senat, jest natomiast rozwiązaniem problemów z przeszłości i wyciągnięciem ręki do tych, którzy już zostali skrzywdzeni.