Hubert Biskupski: Czy zgodzi się Pan ze stwierdzeniem, że mimo wielu zmian jakie zaszły w naszym państwie na przestrzeni ostatnich 40 lat, polityka zagraniczna jest stała i w dużym stopniu jest wyjęta poza nawias bieżących politycznych wojen?
Leszek Miller: Oczywiście. Wciąż mam przed oczami pierwszego ministra spraw zagranicznych nowej epoki, Krzysztofa Skubiszewskiego - wzór dyplomaty, który wyznaczył kamienie węgielne polskiej polityki zagranicznej. Najważniejsza była orientacja euroatlantycka: wejście do NATO dla zapewnienia bezpieczeństwa zewnętrznego oraz do Unii Europejskiej, co w 1990 roku nie było oczywiste. Ważne było też nowe ułożenie stosunków z Niemcami i Rosją.
Przynależności do NATO nikt poważny w Polsce nie podważa, ale w sprawie UE słowa Jarosława Kaczyńskiego o ewentualnym użyciu w ramach negocjacji groźby rozpoczęcia rozmów dotyczących wyjścia z Unii wywołał falę komentarzy. Czy to zapowiedź wyjścia z Unii?
To ocena na wyrost. W Wielkiej Brytanii wyjście z Unii stawiano w debacie wprost, a u nas opozycja nie może uruchomić tej procedury. Co najmniej jeszcze przez rok Kaczyński nie obejmie gabinetu w Alejach Ujazdowskich.
Czy powiedział to więc, by zabrać tlen obu Konfederacjom i puścić oko do eurosceptycznych wyborców?
Bardzo możliwe, choć to ryzykowne medialnie. Politycy PiS, w przeciwieństwie do obu Konfederacji, nie deklarują expressis verbis chęci opuszczenia UE. Różnica w nastawieniu do NATO i UE była zresztą widoczna od początku: przy NATO nie było większych protestów, a przed referendum unijnym panował potężny opór m.in. rolników i związków zawodowych, który utrzymuje się do dziś.
Paradoksalnie protestowali najwięksi beneficjenci integracji. W debacie publicznej nie dostrzega się, że nasza gospodarka i rynek pracy są silnie powiązane z rynkiem unijnym, a wyjście kosztowałoby setki miliardów złotych.
Ludzie patrzą na 160-170 miliardów euro z Brukseli, ale największą korzyścią jest obecność na wspólnym rynku. Dla Polski polexit byłby koszmarem. Kiedy byłem europosłem w czasie brexitu, koledzy z Partii Pracy byli zdruzgotani i zostawiali na drzwiach pokoi kartki z napisem „Wrócimy”.
Nawet Wielka Brytania z globalnym sektorem finansowym odczuwa skutki brexitu na rynku pracy, a powrót do UE - choć popierany w sondażach przez młodych - zająłby co najmniej dekadę. Skąd więc w Polsce siła retoryki antyunijnej: od postulatów Sławomira Mentzena i Krzysztofa Bosaka wobec Zielonego Ładu po porównania Unii do Związku Sowieckiego u Grzegorza Brauna?
Z dwóch powodów. Komisja Europejska od 10 lat dąży do pozatraktatowej centralizacji, co napędza obawy o suwerenność. Ponadto UE jest gospodarczo przeregulowana, przez co USA odskoczyły nam o około 30 punktów procentowych PKB. Widać to w innowacyjności, a raport Draghiego z receptami na te problemy leży u pani Ursuli von der Leyen zakurzony.
Czy polski konflikt wewnętrzny został przeniesiony na nasze relacje z USA?
W Polsce politykę zagraniczną uprawia się przez pryzmat polityki wewnętrznej. Od 3 stycznia w USA będzie nowy Kongres, ale nie uszczupli to kompetencji prezydenta Trumpa - ma pewne 2,5 roku kadencji. Władze stanowe zasilili jednak nowi przedstawiciele, m.in. muzułmanie i reprezentantka rdzennych Amerykanów.
Republikanie sromotnie przegrali wybory połówkowe w Izbie Reprezentantów, Kongresie i wyborach na gubernatorów. Jako przyczynę wskazuje się m.in. na politykę zagraniczną Trumpa, jego proizraelskie ciągoty i wojnę w Iranie, a w samym Izraelu Netanjahu nie wygrał wyborów i tworzy się rząd opozycyjny z poparciem partii arabskich mających blisko 20 mandatów.
Netanjahu był złym podpowiadaczem Trumpa w sprawie ataku na Iran - pora przeciąć tę pępowinę. Cieszy mnie porażka skrajnej prawicy izraelskiej, której minister obrony pogardliwie mówił o Palestyńczykach i Strefie Gazy. Trumpowi zaszkodziły też niespełnione obietnice, jak rosnące zamiast malejących ceny benzyny.
Uderzyły w niego również wysokie cła, polityka migracyjna szkodząca rynkowi pracy oraz obraźliwe słowa o mniejszościach. Zaskoczyło mnie jednak, że błyskawicznie pogratulował zwycięzcom.
Może w ten sposób usypiać czujność przeciwników. Biały Dom już zapowiada sprawdzanie uczciwości głosowania, m.in. w stanach bez wymogu dokumentu tożsamości, więc radość części obserwatorów może być przedwczesna.
Jak ocenia Pan Radosława Sikorskiego jako szefa MSZ?
Z uwagi na temperament bardziej pasowałby na ministra obrony lub „ministra wojny” niż szefa dyplomacji - w porównaniu z Bronisławem Geremkiem to duża różnica.
Czy Polska ma dziś politykę wschodnią?
Trudno o niej mówić bez kontaktów z Rosją i Białorusią, poza wrogimi relacjami za ich sprawą. Pamiętam jednak czasy resetu ogłoszonego za Baracka Obamy przez panią Hillary Clinton, w który wpisali się nasi politycy - Tusk rozmawiał z Putinem na molo w Sopocie, a Sikorski zapraszał Ławrowa na naradę ambasadorów. Dziś nie można im mieć tego za złe, tak jak mnie atakuje się zdjęciami z Putinem czy Schröderem.
Czy do powrotu do normalności w relacjach polsko-rosyjskich konieczna jest wcześniejsza śmierć Putina i odsunięcie do władzy obecnej ekipy zbrodniarzy?
Zaraz po II wojnie światowej wydawało się, że nie da się mieć normalnych stosunków z Niemcami, a dziś to nasz największy partner handlowy. Podobnie będzie z Rosją – ona musi się zmienić i muszą przyjść inni ludzie.
Rozmawiał Hubert Biskupski