Spis treści
Wielka przepaść na mapie europejskiej nauki
Europejska Rada Doktorantów i Młodych Naukowców (Eurodoc) opublikowała raport dotyczący warunków finansowych osób przygotowujących rozprawy doktorskie w 27 krajach Europy. Badanie, obejmujące dane za lata 2024 i 2025, to pierwsza tak kompleksowa próba zestawienia realnych dochodów początkujących badaczy.
Wyniki analizy pokazują, że europejski system nauki jest skrajnie rozwarstwiony. Brak odpowiedniego uznania pracy doktorantów oraz niskie wynagrodzenia stanowią obecnie jedno z największych wyzwań dla konkurencyjności europejskiej nauki na arenie międzynarodowej.
Gdzie doktoranci zarabiają najwięcej, a gdzie najmniej?
Najwyższe roczne wynagrodzenia odnotowano w Danii, gdzie doktoranci mogą liczyć średnio na 58 014 euro rocznie, oraz w Niemczech z kwotą 55 557 euro rocznie. Warto jednak zaznaczyć, że w Niemczech większość młodych naukowców jest zatrudniana jedynie na część etatu, co znacznie obniża ich realne dochody.
Na drugim biegunie zestawienia znalazły się Ukraina oraz Węgry. Roczne uposażenie doktoranta w Ukrainie wynosi zaledwie 2 263 euro, natomiast na Węgrzech jest to 4 615 euro. Tak drastyczne różnice pokazują, że warunki życia i pracy naukowej w Europie zależą niemal wyłącznie od szerokości geograficznej.
Jak na tym tle wypada Polska?
W Polsce system finansowania młodych naukowców opiera się na stypendiach wypłacanych w ramach szkół doktorskich. Ich wysokość jest ustawowo powiązana z minimalnym wynagrodzeniem profesora, które od 1 stycznia 2026 roku wynosi 9 650 zł brutto.
W praktyce oznacza to, że polski doktorant przed oceną śródokresową otrzymuje stypendium w wysokości 3 570,50 zł brutto (ok. 2 800 zł netto). Po pomyślnym przejściu oceny, kwota ta wzrasta do 5 500,50 zł brutto (ok. 4 500 zł netto).
Choć polskie stawki plasują kraj znacznie powyżej Ukrainy czy Węgier, to w porównaniu z kosztami życia w dużych miastach akademickich oraz ofertami z sektora prywatnego, wciąż są one mało konkurencyjne. Z tego powodu niektóre polskie uczelnie, jak Uniwersytet Jagielloński, decydują się na samodzielne podnoszenie stawek stypendialnych z własnych środków (np. do 4 000 zł brutto na start), by przyciągnąć i utrzymać najzdolniejszych badaczy.
Postulat Eurodoc a bolesna rzeczywistość
Przedstawiciele Eurodoc od lat stoją na stanowisku, że wynagrodzenie doktorantów powinno być co najmniej porównywalne z pensją nauczycieli szkół średnich. Obie grupy to wysoko wykwalifikowani specjaliści pracujący głównie w sektorze publicznym. Rzeczywistość w większości krajów pozostaje jednak daleka od tego standardu.
Głównymi czynnikami destabilizującymi sytuację życiową młodych naukowców są rosnące koszty utrzymania, kryzys mieszkaniowy oraz niepewne formy zatrudnienia. Madeline Jane Quill oraz Emma de Brabander z Eurodoc wskazują, że inflacja uderza w doktorantów ze szczególną siłą, zwłaszcza w Europie Środkowo-Wschodniej.
W wielu krajach zamiast umów o pracę oferowane są stypendia, co pozbawia badaczy podstawowych praw socjalnych. Do kluczowych problemów należą:
- brak dostępu do pełnych ubezpieczeń społecznych i emerytalnych,
- brak prawa do płatnych urlopów, w tym urlopów rodzicielskich,
- dominacja umów krótkoterminowych i cząstkowych etatów.
Bez zapewnienia im godnych warunków płacowych i socjalnych, Europa ryzykuje masowy odpływ talentów do innych sektorów gospodarki lub poza granice kontynentu. Raport Eurodoc ma stać się punktem wyjścia do debaty nad przyszłością Europejskiej Przestrzeni Badawczej.
Podcasty
Playlisty tematyczne
