Wojsko wzywa Polaków z zagranicy. Zmiany w przepisach od 2026 roku

• Nowe przepisy o mobilizacji wojskowej w Polsce.
• Objęcie obowiązkiem służby Polaków mieszkających za granicą.
• Wezwanie do wojska dla osób w wieku od 18 do 60 lat.
• Lista wyjątków, m.in. ze względu na zdrowie, opiekę nad dzieckiem czy kluczowe stanowiska.
• Poważne kary za uchylanie się od obowiązku – nawet do 5 lat więzienia.

To jedna z najważniejszych zmian, jakie w ostatnim czasie wprowadził rząd w ustawie o obronie Ojczyzny. Do tej pory Polacy, którzy na stałe mieszkali i pracowali poza krajem, mogli czuć się w miarę bezpiecznie w kontekście ewentualnej mobilizacji. Przepisy dawały im pewną tarczę ochronną. Teraz to się skończyło.

Wcześniej zasada była prosta: jeśli ktoś przebywał za granicą nieprzerwanie przez co najmniej dwa lata i nie miał w Polsce stałego lub tymczasowego miejsca zamieszkania, nie był powoływany do zasadniczej służby wojskowej. W praktyce oznaczało to, że setki tysięcy Polaków pracujących w Niemczech, Holandii czy Wielkiej Brytanii były wyłączone z systemu. Nowelizacja przepisów całkowicie to zmienia.

Od 2026 roku nawet stały pobyt i praca za granicą nie chronią już automatycznie przed wezwaniem do wojska w razie ogłoszenia mobilizacji lub w czasie wojny. To oznacza, że państwo polskie zyskało możliwość sięgnięcia po znacznie szerszą grupę obywateli w sytuacji kryzysowej. Cel jest jasny: zwiększenie potencjału obronnego kraju.

Osoba, która od lat ma swoje życie zawodowe i rodzinne np. w Irlandii, może otrzymać oficjalne wezwanie do stawienia się w Polsce. Samo posiadanie zagranicznej rezydencji podatkowej czy innego obywatelstwa (jeśli nie zrzekła się polskiego) nie będzie już wystarczającym argumentem, by uniknąć obowiązku.

Kogo obejmie obowiązek służby wojskowej?

Zgodnie z nowymi przepisami, obowiązek służby wojskowej w razie wojny może objąć niemal każdego obywatela Polski w wieku od 18 do 60 lat. To podstawowy i najważniejszy zapis, od którego wychodzą wszystkie inne regulacje.

Warto to podkreślić: wiek i obywatelstwo to dwa kluczowe kryteria. W praktyce oznacza to, że jeśli masz polski paszport i mieścisz się w tym przedziale wiekowym, potencjalnie znajdujesz się w grupie osób, które wojsko może wezwać do służby.

Nowe prawo jasno daje do zrozumienia, że kwestie takie jak miejsce zamieszkania czy centrum interesów życiowych schodzą na dalszy plan. Nie ma znaczenia, czy od dekady pracujesz w Norwegii, masz rezydencję podatkową w Niemczech, czy właśnie założyłeś firmę w Hiszpanii. W obliczu mobilizacji państwo polskie może uznać, że Twój obowiązek wobec ojczyzny jest nadrzędny.

Oczywiście, nie jest tak, że absolutnie każdy z milionów Polaków spełniających te warunki dostanie natychmiastowe wezwanie. Ustawa przewiduje cały katalog wyłączeń, które mają zapewnić, że państwo będzie mogło normalnie funkcjonować nawet w czasie kryzysu.

Kto może uniknąć mobilizacji? Lista wyjątków jest długa

Wyłączenia dotyczą przede wszystkim:

• Osób, których stan zdrowia nie pozwala na pełnienie służby wojskowej. Decyzję w tej sprawie podejmuje wojskowa komisja lekarska.
• Kobiet w ciąży oraz w okresie sześciu miesięcy po porodzie.
• Osób sprawujących bezpośrednią opiekę nad dzieckiem do lat 8.
• Osób opiekujących się dziećmi od 8 do 18 lat, osobami obłożnie chorymi lub osobami z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, jeśli opieki tej nie można powierzyć komuś innemu.

To jednak nie wszystko. Kluczowe znaczenie ma również wykonywany zawód i zajmowane stanowisko. Z obowiązku mobilizacyjnego wyłączeni są m.in.:

• posłowie i senatorowie,
• radni,
• osoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe,
• pracownicy kluczowych instytucji, takich jak Narodowy Bank Polski, Centralne Biuro Antykorupcyjne czy Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego,
• pracownicy firm zbrojeniowych i podmiotów realizujących zadania na rzecz wojska,
• specjaliści odpowiedzialni za utrzymanie krytycznej infrastruktury państwa, np. systemów łączności.

Co grozi za zignorowanie wezwania do wojska?

Ignorowanie oficjalnego wezwania do stawienia się na mobilizację to bardzo zły pomysł. Państwo traktuje ten obowiązek śmiertelnie poważnie, a konsekwencje jego zlekceważenia są surowe. To nie jest prośba, a prawny nakaz, którego złamanie jest przestępstwem.

Jeśli ktoś otrzyma wezwanie do wojska i bez usprawiedliwienia się nie stawi, musi liczyć się z odpowiedzialnością karną. Kodeks karny jasno określa, jakie sankcje czekają na osoby uchylające się od służby. Za uchylanie się od obowiązku służby wojskowej w czasie mobilizacji grozi kara od 6 miesięcy do nawet 5 lat pozbawienia wolności.

W niektórych, łagodniejszych przypadkach, na przykład za nieusprawiedliwione niestawienie się w wyznaczonym terminie, sąd może orzec grzywnę. Jednak w sytuacji ogłoszonej mobilizacji lub wojny, władze z pewnością będą podchodzić do tego z całą surowością.

Jeszcze poważniejsze konsekwencje przewidziano dla osób, które celowo dezerterują – czyli opuszczają jednostkę wojskową po stawieniu się lub w inny sposób trwale uchylają się od nałożonych obowiązków. W takim przypadku kary są znacznie wyższe i zależą od konkretnych okoliczności czynu.