Zwolnienia lekarskie po nowemu: Kiedy stracisz zasiłek, a kiedy pracujesz mimo L4?

7 stycznia 2026 roku prezydent Polski podpisał ustawę wprowadzającą rewolucyjne zmiany w systemie zwolnień lekarskich i orzecznictwa ZUS. Nowe przepisy wchodzą w życie etapami – w trzech różnych terminach. Pierwsza porcja zmian obowiązuje już od 27 stycznia, kolejne wejdą w życie 13 kwietnia 2026 roku, a ostatnie od 1 stycznia 2027 roku.

Najważniejsze informacje:

• Od 13 kwietnia 2026 będziesz mógł legalnie pracować u jednego pracodawcy podczas zwolnienia lekarskiego wystawionego z drugiego tytułu
• ZUS precyzyjnie definiuje, co to jest "praca zarobkowa" i "aktywność niezgodna z celem zwolnienia" – koniec z dowolną interpretacją
• Kontrolerzy ZUS zyskają prawo do legitymowania osób na L4 i wstępu do miejsca kontroli
• Od 2027 roku lekarze będą wystawiać zwolnienia z możliwością kontynuowania pracy w innym miejscu zatrudnienia

Zmiany od 27 stycznia 2026: Nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich

Już od 27 stycznia 2026 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące kontroli zwolnień lekarskich. ZUS zyskał jasne uprawnienia do kontrolowania zaświadczeń o niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Wcześniej ten obszar budził wątpliwości prawne.

ZUS może teraz żądać od ubezpieczonego wyjaśnień i dodatkowych informacji potrzebnych do kontroli zaświadczenia lekarskiego. To ułatwi gromadzenie dowodów przez lekarzy orzeczników.

Kolejna istotna zmiana dotyczy procedur przy nieprawidłowościach. ZUS może przekazywać informacje o nieprawidłowościach bezpośrednio do okręgowych izb lekarskich – dla celów postępowania odpowiedzialności zawodowej.

Zmienia się też procedura odwoławcza. Zamiast odwołania do Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, będzie można złożyć wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Kwiecień 2026: Kiedy możesz pracować na zwolnieniu lekarskim?

Najważniejsze zmiany wchodzą w życie 13 kwietnia 2026 roku. Dotyczą definicji pracy zarobkowej i aktywności dozwolonej na zwolnieniu lekarskim.

Praca zarobkowa na L4 – nowa definicja

Ustawa precyzyjnie definiuje, co to jest praca zarobkowa na zwolnieniu L4 powodująca utratę zasiłku chorobowego. To każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od podstawy prawnej – umowy o pracę, zlecenia czy działalności gospodarczej.

Kluczowy wyjątek: nie są pracą zarobkową czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Ważne: polecenie pracodawcy nie jest istotną okolicznością. Nie możesz więc wykonywać poleceń szefa podczas L4, nawet jeśli nazwie to "pilną sprawą".

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia – co to znaczy?

Nowe przepisy wprowadzają jasną definicję aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. To wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie albo rekonwalescencję.

Nie uważane są za taką aktywność:

• Zwykłe czynności dnia codziennego
• Czynności incydentalne wymagane przez istotne okoliczności

Możesz więc wyjść na spacer, zrobić zakupy czy odebrać dziecko ze szkoły. Nie możesz natomiast grać w piłkę nożną na orliku, jeśli jesteś na zwolnieniu z powodu kontuzji kolana.

Kontrole zwolnień lekarskich od kwietnia 2026

Od 13 kwietnia kontrolerzy ZUS i płatników składek otrzymują rozszerzone uprawnienia. Będą mogli:

• Legitymować osoby kontrolowane w celu ustalenia tożsamości
• Wchodzić do miejsca przeprowadzania kontroli
• Odbierać informacje od osoby kontrolowanej, jej pracodawcy i lekarza leczącego

Kontrole mogą dotyczyć zarówno zwolnień z powodu choroby, jak i zwolnień związanych z opieką nad chorym członkiem rodziny. Co więcej, kontrolą mogą być objęte również osoby po ustaniu ubezpieczenia chorobowego.

Nowa kadra orzecznicza w ZUS od kwietnia 2026

Rewolucja w orzecznictwie ZUS to rozszerzenie kadry medycznej. Od 13 kwietnia 2026 roku w wydawaniu orzeczeń będą mogli uczestniczyć nie tylko lekarze.

Pielęgniarki i fizjoterapeuci w ZUS

Orzeczenia w określonych sprawach będą mogli wydawać:

• Fizjoterapeuci – w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS
• Pielęgniarki i pielęgniarze – w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji

Warunek: tytuł specjalisty w odpowiedniej dziedzinie.

Lekarze bez specjalizacji w ZUS

Zmienia się poziom wymaganych kwalifikacji dla lekarzy orzeczników. Na stanowiskach będą mogli pracować:

• Lekarze specjaliści (jak dotychczas)
• Lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne
• Lekarze z co najmniej 5-letnim stażem pracy

Stanowiska nadzorcze (Naczelny Lekarz ZUS, główny lekarz orzecznik) nadal wymagają tytułu specjalisty.

Umowy zlecenia dla lekarzy orzeczników

ZUS uelastycznia formy współpracy z kadrą medyczną. Lekarze orzecznicy, pielęgniarki i fizjoterapeuci będą mogli wybierać między:

• Umową o pracę
• Umową o świadczenie usług

Stanowiska kierownicze pozostają tylko dla umów o pracę.

Wynagrodzenia kadry medycznej na umowach o pracę będą ustalane według nowych zasad – z zastosowaniem mnożników przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Dostosowanie wynagrodzeń nastąpi w ciągu miesiąca od wejścia w życie ustawy.

Rok 2027: Jedno zwolnienie L4 na wszystkie etaty

Od 1 stycznia 2027 roku wchodzi w życie zmiana dotycząca osób pracujących na kilku etatach. Do tej pory zasada była prosta: jeśli podlegasz ubezpieczeniu z dwóch tytułów i jesteś chory, dostajesz dwa osobne zwolnienia lekarskie.

Elastyczne zwolnienia dla wieloetatowców

Po zmianie przepisów lekarz na żądanie pacjenta nie będzie musiał wystawiać zwolnienia z określonego tytułu, jeśli praca w jednym miejscu może być kontynuowana ze względu na jej charakter.

Przykład: Pracujesz na umowie o pracę jako magazynier i jednocześnie na zleceniu jako copywriter w agencji marketingowej. Kontuzja ręki uniemożliwia Ci pracę fizyczną w magazynie, ale możesz normalnie pisać teksty. Lekarz wystawi Ci zwolnienie tylko z tytułu pracy w magazynie.

Ważny obowiązek: Musisz poinformować płatnika składek o okresie zwolnienia lekarskiego z innego tytułu. Brak tej informacji może skutkować konsekwencjami finansowymi.

E-orzeczenia i nowe zasady postępowania od 2027 roku

Rok 2027 przyniesie modernizację systemu orzeczniczego ZUS. Najważniejsze zmiany to:

Jednoosobowe orzekanie

Zarówno pierwsze orzeczenia, jak i rozpatrywanie sprzeciwów będzie prowadzone jednoosobowo przez lekarza orzecznika. Obecnie sprzeciwy rozpatrują trzyosobowe komisje lekarskie.

W szczególnie skomplikowanych sprawach nadal będzie możliwość powołania trzech lekarzy orzeczników.

E-wizyty w ZUS

Badania związane z wydaniem orzeczenia będzie można przeprowadzić zdalnie – z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. To duże ułatwienie dla osób z ograniczoną mobilnością.

Elektroniczna forma orzeczeń

Orzeczenia będą wydawane jako dokumenty elektroniczne. Wydruk otrzymasz tylko wtedy, gdy doręczenie elektroniczne nie jest możliwe lub je zażądasz.

Terminy i procedury

Wprowadzono jasne terminy:

• 30 dni – maksymalny czas na wydanie orzeczenia
• 14 dni – termin na udostępnienie dokumentacji medycznej przez placówkę zdrowotną

Jeśli termin zostanie przekroczony, możesz złożyć ponaglenie.

Co oznaczają zmiany dla pracowników?

Nowe przepisy mają za zadanie uporządkować przepisy o zwolnieniach lekarskich i wyeliminować szarą strefę. Dla pracowników oznacza to większą przejrzystość – wiesz dokładnie, co możesz robić na L4, a co grozi utratą zasiłku.

Największa zmiana to możliwość legalnej pracy u jednego pracodawcy podczas zwolnienia z innego tytułu. To szczególnie ważne dla osób pracujących na kilku etatach lub łączących pracę najemną z działalnością gospodarczą.

Pamiętaj o terminach wejścia w życie:

• 27 stycznia 2026 – nowe zasady kontroli
• 13 kwietnia 2026 – definicje pracy zarobkowej i nowa kadra ZUS
• 1 stycznia 2027 – elastyczne zwolnienia i e-orzeczenia