Polacy nie umieją oszczędzać? Nowe dane nie pozostawiają złudzeń

Polska w ogonie Europy. Niska stopa oszczędności to już norma?

Najnowsze dane przedstawione przez Polski Instytut Ekonomiczny nie pozostawiają złudzeń – polskie gospodarstwa domowe oszczędzają znacznie mniej niż średnia unijna. W pierwszym kwartale 2026 roku udział oszczędności w dochodzie, którym możemy swobodnie dysponować, wyniósł 9,5 proc. Gorzej od nas wypadły tylko Grecja i Rumunia, gdzie ten wskaźnik spadł nawet poniżej zera. Dla porównania, średnia dla całej Unii Europejskiej to 14 proc. W krajach naszego regionu, takich jak Czechy czy Węgry, mieszkańcy odkładają znacznie więcej – tam stopa oszczędności przekracza 19 proc.

Jest jednak i dobra wiadomość. Mimo że wciąż jesteśmy na szarym końcu, to powoli nadrabiamy zaległości. Stopa oszczędności w Polsce systematycznie rośnie – w 2025 i 2024 roku przekroczyła 9 proc., co jest najwyższym odczytem od lat, nie licząc wyjątkowego okresu pandemii w 2020 roku. Wystarczy wspomnieć, że w latach 2010-2019 odkładaliśmy średnio zaledwie 7 proc. naszych dochodów.

Królestwo gotówki. Dlaczego Polacy wolą trzymać pieniądze w domu?

Choć oszczędzamy niewiele, to uwielbiamy mieć pieniądze pod ręką. W pierwszym kwartale 2026 roku aktywa finansowe Polaków osiągnęły poziom 104,6 proc. PKB, a ich lwią część stanowiły gotówka i środki na zwykłych kontach bankowych. Te dwie kategorie to łącznie aż 37 proc. wszystkich naszych finansowych zasobów.

Szczególnie interesująco wygląda kwestia gotówki. Wartość gotówki w polskich gospodarstwach wyniosła 11,5 proc. PKB naszego kraju, co jest trzecim wynikiem w UE przy średniej na poziomie 4,7 proc. Wyprzedzają nas tylko Słowenia i Niemcy. Taka poduszka finansowa ma swoje plusy. Jak podaje Eurostat, dzięki niej całkiem nieźle radzimy sobie z nagłymi, nieprzewidzianymi wydatkami. Tylko 22 proc. z nas przyznaje, że miałoby z tym problem, podczas gdy średnia unijna to 29 proc. To ósmy najlepszy wynik w całej Wspólnocie.

Nadchodzi zmiana? Coraz chętniej patrzymy na inwestycje

Wszystko wskazuje na to, że rosnąca skłonność do oszczędzania może wkrótce zmienić strukturę naszych portfeli. Eksperci Polskiego Instytutu Ekonomicznego tłumaczą, że gdy już zbudujemy sobie finansowy „bufor bezpieczeństwa” w postaci gotówki, zaczynamy szukać innych rozwiązań.

Po osiągnięciu bufora bezpieczeństwa na czarną godzinę, gospodarstwom łatwiej będzie przeznaczać kolejne środki na formy alokacji nastawione na dłuższy horyzont czasowy, jak np. fundusze inwestycyjne czy akcje. Pierwsze oznaki tej zmiany już widać. Wartość udziałów w funduszach inwestycyjnych wzrosła w ciągu roku aż o 31,5 proc. Trzeba jednak pamiętać, że to wciąż kropla w morzu – ta kategoria stanowi zaledwie 6,2 proc. aktywów finansowych Polaków.

Rządowe programy takie jak Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK), IKE czy IKZE, a od 2027 roku również Ogólnoeuropejski Indywidualny Produkt Emerytalny (OIPE), mają nas zachęcać do odważniejszego i bardziej długoterminowego myślenia o oszczędnościach.