Renta z tytułu niezdolności do pracy: Ile dostaniesz w 2026 i w jakich chorobach?

• Renta z tytułu niezdolności do pracy to świadczenie ZUS dla osób, które utraciły zdolność do pracy z powodu choroby lub urazu, a jej wysokość zależy od stopnia niezdolności, stażu ubezpieczeniowego i wcześniejszych zarobków.
• Aby otrzymać rentę, musisz posiadać orzeczenie lekarskie ZUS o niezdolności, odpowiedni staż ubezpieczeniowy (zależny od wieku) oraz udowodnić, że niezdolność powstała w określonym czasie.
• W 2026 roku renty zostaną zwaloryzowane o prognozowane 4,88 proc., podnosząc minimalne kwoty renty całkowitej do ok. 1970,60 zł brutto, a częściowej do ok. 1477,95 zł brutto.
• Można dorabiać do renty, jednak istnieją limity zarobków (np. do 2045,50 zł brutto bez wpływu na rentę do 1 marca 2026), po przekroczeniu których renta może zostać zmniejszona lub zawieszona.

Czym jest renta z tytułu niezdolności do pracy

Renta z tytułu niezdolności do pracy to świadczenie pieniężne z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, regulowane ustawą o emeryturach i rentach z FUS. Jej celem jest zabezpieczenie dochodu osób, które utraciły zdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu choroby lub urazu.

Ustawa wyróżnia dwa rodzaje niezdolności. Całkowita niezdolność oznacza utratę zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Częściowa niezdolność to znacząca utrata zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami, przy zachowaniu możliwości wykonywania lżejszych obowiązków. Oceny dokonuje lekarz orzecznik ZUS.

Uwaga! W 2026 roku nie ma zmian w zasadach przyznawania rent, ale ZUS zapowiada surowsze procedury weryfikacyjne. Renty okresowe mogą być przyznawane na krótsze okresy, wymagając częstszych badań kontrolnych.

Warunki uzyskania prawa do renty

Aby otrzymać rentę z tytułu niezdolności do pracy, musisz spełnić łącznie trzy podstawowe warunki: posiadać orzeczenie o niezdolności do pracy, mieć wymagany staż ubezpieczeniowy oraz niezdolność musi powstać w określonym czasie przewidzianym przepisami.

Warunek pierwszy: orzeczenie lekarskie – konieczne jest uzyskanie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej stwierdzającego całkowitą albo częściową niezdolność do pracy. Orzeczenie wydawane jest na podstawie bezpośredniego badania osoby ubiegającej się o świadczenie oraz przedstawionej dokumentacji medycznej.

Warunek drugi: staż ubezpieczeniowy – musisz posiadać wymagany okres składkowy i nieskładkowy. Długość tego okresu zależy od wieku, w którym powstała niezdolność do pracy:

• 1 rok – jeżeli niezdolność powstała przed ukończeniem 20 lat
• 2 lata – jeżeli niezdolność powstała między 20 a 22 rokiem życia
• 3 lata – jeżeli niezdolność powstała między 22 a 25 rokiem życia
• 4 lata – jeżeli niezdolność powstała między 25 a 30 rokiem życia
• 5 lat – jeżeli niezdolność powstała po ukończeniu 30 lat, przy czym co najmniej 5 lat musi przypadać w ciągu ostatnich 10 lat przed złożeniem wniosku lub powstaniem niezdolności

Osoby, które mają staż pracy wynoszący 20 lat (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni), nie muszą spełniać warunku posiadania 5 lat stażu w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności.

Do okresów składkowych zalicza się okresy zatrudnienia, prowadzenia działalności gospodarczej, pracy na umowie zlecenia lub dzieło. Do okresów nieskładkowych zalicza się między innymi okresy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, zasiłków chorobowych, świadczeń rehabilitacyjnych oraz nauki w szkole wyższej.

Warunek trzeci: moment powstania niezdolności – niezdolność do pracy musi powstać w okresie ubezpieczenia, zatrudnienia, prowadzenia działalności gospodarczej, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, zasiłków z ubezpieczenia społecznego (chorobowego lub opiekuńczego) lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Ważny wyjątek: warunek stażu ubezpieczeniowego nie jest wymagany od osób, których niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy. W takim przypadku wystarczy samo orzeczenie lekarskie.

Choroby uprawniające do renty

Nie każda choroba automatycznie daje prawo do renty. Decyduje faktyczny wpływ na zdolność do pracy.

Najczęstsze choroby ogólne:

• Choroby układu krążenia (niewydolność serca, choroba niedokrwienna)
• Choroby układu nerwowego (stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, padaczka)
• Zaburzenia psychiczne (schizofrenia, ciężkie depresje, zaburzenia dwubiegunowe, zaburzenia lękowe)
• Choroby układu oddechowego (POChP, astma ciężka, niewydolność oddechowa)
• Nowotwory złośliwe w stadium zaawansowanym
• Choroby układu kostno-stawowego (reumatoidalne zapalenie stawów, choroby kręgosłupa)
• Choroby oczu, przewlekłe choroby nerek, choroby skóry

Choroby zawodowe:

• Pylica płuc
• Choroby zakaźne związane z pracą medyczną
• Zespoły tunelowe, choroby od drgań
• Uszkodzenie głosu u nauczycieli
• Ubytek słuchu od hałasu
• Nowotwory zawodowe

Uwaga! Alkoholizm sam nie uprawnia do renty. Świadczenie może być przyznane przy następstwach: marskości wątroby, encefalopatii, uszkodzeniu układu nerwowego.

Wysokość renty w 2026 roku

Obecnie, do końca lutego 2026 roku, minimalne kwoty rent wynoszą:

• Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy: około 1871,22 zł brutto
• Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy: około 1403,75 zł brutto

Od 1 marca 2026 roku wszystkie renty zostaną zwaloryzowane zgodnie z ustawowym wskaźnikiem. Prognozowany wskaźnik waloryzacji wynosi 5,3 procent, choć jego ostateczna wysokość zostanie potwierdzona w ustawie budżetowej po publikacji przez GUS danych o inflacji i wzroście wynagrodzeń za 2025 rok.

Po marcowej waloryzacji minimalne kwoty rent wyniosą:

• Renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy: około 1970,60 zł brutto (+99,38 zł)
• Renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy: około 1477,95 zł brutto (+74,20 zł)

Waloryzacja następuje automatycznie z urzędu, bez konieczności składania jakichkolwiek wniosków do ZUS. Wyższa kwota pojawi się na koncie wraz z marcową wypłatą świadczenia.

Jak ZUS oblicza faktyczną wysokość renty?

Ostateczna wysokość renty zależy od kilku kluczowych czynników: długości stażu ubezpieczeniowego, wysokości wcześniejszych zarobków, kwoty bazowej obowiązującej w danym roku oraz stopnia niezdolności do pracy.

Renta dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy składa się z:

• 24 procent kwoty bazowej (100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o składki ZUS)
• plus 1,3 procent podstawy wymiaru za każdy rok okresów składkowych
• plus 0,7 procent podstawy wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych
• plus 0,7 procent podstawy za okresy brakujące do 25 lat

Renta z częściowej niezdolności do pracy wynosi 75 procent kwoty obliczonej jak dla renty z całkowitej niezdolności.

Do renty można otrzymać dodatek pielęgnacyjny, który obecnie wynosi 348,22 złote miesięcznie, a po marcowej waloryzacji wzrośnie do około 365 złotych.

Renty wypadkowe – wyższe kwoty

Renty przyznawane z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej podlegają korzystniejszym zasadom. Nie mogą być niższe niż 120 procent kwoty najniższej odpowiedniej renty. Dodatkowo renta wypadkowa nie może być niższa niż 80 procent podstawy jej wymiaru dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy oraz 60 procent podstawy dla osoby częściowo niezdolnej do pracy.

Rodzaje rent – okresowa, stała i szkoleniowa

• Renta okresowa – przyznawana na określony czas wskazany w orzeczeniu lekarskim (od roku do pięciu lat). Przed upływem okresu trzeba złożyć wniosek o przedłużenie.
• Renta stała – przysługuje przy trwałej niezdolności nierokującej poprawy. Lekarz stwierdza nieodwracalny charakter niezdolności.
• Renta szkoleniowa – dla osób wymagających przekwalifikowania zawodowego. Przyznawana na 6 miesięcy z możliwością wydłużenia w uzasadnionych przypadkach.

Dorabianie do renty w 2026 roku

Możesz pracować zarobkowo, ale z limitami zależnymi od przeciętnego wynagrodzenia.

Do 1 marca 2026:

• Do 2045,50 zł brutto – bez wpływu na rentę
• Powyżej 5934,10 zł brutto – zmniejszenie o nadwyżkę, max. 939,61 zł (całkowita) lub 704,75 zł (częściowa)
• Powyżej 11028,30 zł brutto – całkowite zawieszenie

Po 1 marca limity wzrosną wraz z waloryzacją przeciętnego wynagrodzenia.

Przykład: Renta 1900 zł, zarobek 7000 zł. Przekroczenie: 1065,90 zł. ZUS zmniejsza o 939,61 zł. Renta: 960,39 zł.

Jak ubiegać się o rentę

• Krok 1: Dokumentacja – zgromadź karty szpitalne, wyniki badań, opinie specjalistów.
• Krok 2: Wniosek – formularz ZUS Rp-1 w oddziale ZUS, pocztą lub przez PUE ZUS.
• Krok 3: Badanie – ZUS wzywa do lekarza orzecznika. Możliwe dodatkowe badania.
• Krok 4: Orzeczenie – określa stopień niezdolności i okres.
• Krok 5: Decyzja – ZUS przyznaje lub odmawia w ciągu 30 dni.

Odwołanie – w 30 dni do sądu okręgowego przez ZUS. Postępowanie bezpłatne.

Podstawa prawna:

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2024 r. poz. 1803)Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 1598)