Pogrzeb bez miejsca na cmentarzu? Rząd szykuje rewolucję

• Ministerstwo Rozwoju i Technologii przygotowuje przepisy, które mają dopuścić przechowywanie urny w domu i rozsypywanie prochów poza cmentarzem.
• Nowe formy pochówku mogłyby ograniczyć niektóre koszty pogrzebu, zwłaszcza opłaty za miejsce na cmentarzu i wykonanie nagrobka. Nie ma jednak jeszcze oficjalnych wyliczeń oszczędności.
• Planowane zmiany obejmują również ogrody pamięci, ekologiczne urny oraz możliwość tworzenia pamiątek z części prochów zmarłego.

Organizacja pogrzebu to nie tylko koszt trumny lub urny, kremacji, transportu i ceremonii. W tradycyjnym pochówku dochodzą również wydatki związane z cmentarzem: opłata za miejsce, przygotowanie grobu, a często także zakup i montaż nagrobka. Właśnie na tych elementach rodziny mogłyby w przyszłości zaoszczędzić, gdyby zdecydowały się na jedną z nowych form upamiętnienia zmarłego.

Według ustaleń RMF FM, Ministerstwo Rozwoju i Technologii przygotowuje szeroką zmianę przepisów o chowaniu zmarłych. Jedną z najważniejszych propozycji jest umożliwienie przechowywania urny z prochami bliskiej osoby w domu. Resort chce również dopuścić rozsypywanie prochów w wybranych miejscach poza cmentarzem.

Z finansowego punktu widzenia oznaczałoby to możliwość rezygnacji z części wydatków, które dziś wiążą się z tradycyjnym pochówkiem. Rodzina nie musiałaby koniecznie kupować miejsca na urnę w kolumbarium ani zamawiać nagrobka. Oszczędności zależałyby jednak od wybranej formy pożegnania oraz ostatecznych przepisów.

Nie oznacza to, że pogrzeb stałby się bezpłatny. Nadal trzeba byłoby pokryć koszty usług zakładu pogrzebowego, kremacji, transportu czy ewentualnej ceremonii. Nie wiadomo również, czy nowe regulacje wprowadzą dodatkowe wymagania administracyjne lub opłaty.

Urna w domu zamiast na cmentarzu

Obowiązujące prawo opiera się na ustawie o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 31 stycznia 1959 roku. Jej przepisy przewidują pochówek w grobach ziemnych, murowanych i katakumbach, a w przypadku szczątków po kremacji również umieszczenie urny w kolumbarium. Groby i kolumbaria przeznaczone do składania szczątków mogą znajdować się wyłącznie na cmentarzach. Dlatego obecnie rodzina nie może legalnie zastąpić pochówku stałym przechowywaniem urny w mieszkaniu ani samodzielnie rozsypać prochów w lesie czy ogrodzie.

Jak podało RMF FM, resort rozwoju chce odejść od tak restrykcyjnych zasad. Po zmianie prawa bliscy mogliby wybrać bardziej osobistą formę pożegnania, na przykład pozostawienie urny w domu albo rozsypanie prochów w miejscu, które miało szczególne znaczenie dla zmarłego. Swoboda nie byłaby jednak nieograniczona. Według informacji rozgłośni nowe przepisy mają wykluczać rozsypywanie prochów na niektórych obszarach chronionych, między innymi w parkach narodowych. Szczegółowe zasady będą zależały od ostatecznej treści projektu.

Ogrody pamięci i ekologiczne pochówki. Nowe możliwości dla rodzin

Planowane przepisy mają również umożliwić tworzenie ogrodów pamięci na terenach cmentarzy. Byłyby to specjalnie wyznaczone miejsca, w których można rozsypywać prochy zamiast składać urnę w tradycyjnym grobie. Wśród propozycji znalazły się także ekologiczne formy pochówku, w tym wykorzystanie biodegradowalnych urn i tzw. drzewek pamięci. Takie rozwiązania mają stanowić alternatywę dla tradycyjnych grobów i kolumbariów. Nowością byłaby również możliwość wykorzystania niewielkiej części prochów do stworzenia osobistej pamiątki, na przykład biżuterii. Dziś polskie przepisy nie przewidują swobodnego dysponowania prochami w taki sposób.

Nie wszystkie te rozwiązania muszą jednak oznaczać oszczędności. Specjalna biżuteria, ekologiczna urna czy dodatkowe usługi upamiętniające mogą generować osobne koszty. Największy potencjał ograniczenia wydatków wiąże się z rezygnacją z tradycyjnego miejsca pochówku i nagrobka.

Koszty pogrzebu a zasiłek pogrzebowy. Ile wynosi wsparcie z ZUS?

W kontekście możliwych zmian warto pamiętać, że od 1 stycznia 2026 roku zasiłek pogrzebowy wzrósł z 4000 do 7000 zł. Świadczenie przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego w pełnej wysokości, niezależnie od rzeczywiście poniesionych kosztów pogrzebu. Osoby spoza rodziny oraz instytucje mogą otrzymać zwrot udokumentowanych wydatków, ale nie więcej niż 7000 zł.

To ważne rozróżnienie. Gdyby nowe prawo umożliwiło tańszą formę pochówku, rodzina uprawniona do pełnego zasiłku mogłaby ponieść mniejsze wydatki przy zachowaniu świadczenia w ustawowej wysokości. Nie oznacza to jednak, że nowe zasady pochówku automatycznie zmienią przepisy dotyczące zasiłku. Na razie nie przedstawiono też oficjalnych kalkulacji, ile dokładnie mogłaby zaoszczędzić rodzina, która zamiast tradycyjnego grobu wybierze przechowywanie urny w domu lub rozsypanie prochów.

Kiedy nowe przepisy o pochówkach wejdą w życie?

Według informacji RMF FM, propozycje Ministerstwa Rozwoju i Technologii miały zostać omówione 27 października podczas posiedzenia zespołu do spraw programowania prac rządu. Kolejnym krokiem ma być formalne wpisanie projektu do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów i określenie harmonogramu dalszych działań. Nie podano jeszcze daty wejścia nowych przepisów w życie. Zanim rodziny będą mogły korzystać z dodatkowych form pochówku, konieczne będzie przygotowanie i przeprowadzenie odpowiednich zmian ustawowych.